De vraag die ik het vaakst krijg van mensen die al jaren Italiaans doen: wanneer kan ik Dante in het origineel lezen? Het eerlijke antwoord is dat je dat kunt, later, en dat de Divina Commedia de verkeerde ingang is.

Drie formaten, drie verschillende dingen

Tweetalige uitgaven met het origineel links en de vertaling rechts. Niets is aangepast, en voor poëzie is dat doorslaggevend. Het probleem is je oog: dat gaat naar rechts, constant, en dan lees je de vertaling en kijk je naar het Italiaans. Goed voor bewondering, slecht voor vloeiendheid.

Bewerkte uitgaven per niveau. Woordenschat en zinsbouw zijn teruggebracht naar waar jij staat. Je verliest de stijl van de auteur, en bij een groot stilist verlies je veel. Maar je leest het hele boek, en dat is wat leesvaardigheid opbouwt.

Onbewerkte originelen. Pas als je op een bladzijde drie tot acht onbekende woorden tegenkomt. Daaronder ben je aan het ontcijferen, en ontcijferen is niet lezen.

De meeste mensen grijpen minstens twee jaar te vroeg naar het origineel, meestal uit het gevoel dat al het andere valsspelen is. Dat is het niet. Het is volgorde.

Het bezwaar dat wél klopt

Wie in het Nederlands serieus leest, vindt de meeste graded readers dun. Terecht: het zijn doorgaans verzonnen verhaaltjes, geschreven om de verleden tijd te oefenen.

Daarom bewerk ik echte klassiekers. Het plot, de personages en het morele gewicht overleven een bewerking, ook al overleeft de stijl het niet. Canne al vento van Deledda blijft een boek waar je iets van vindt; een oefentekst niet.

Een volgorde die werkt

Begin met De Amicis op A1, korte hoofdstukken die los van elkaar staan. Dan Collodi op A2, waarvan je het verhaal al kent, zodat je aandacht naar de taal gaat. Op B1 komt Deledda, de enige Italiaanse vrouw met een Nobelprijs, en Pirandello. Op B2 Manzoni, en pas op C1 D'Annunzio en De Roberto.

Dante hoort niet in dat rijtje, en dat is geen vergissing. Zijn eerste boek, de Vita Nuova, wel: kort, en opgebouwd als een gedicht gevolgd door Dantes eigen proza waarin hij uitlegt wat hij bedoelde. Je krijgt de toelichting van de auteur zelf.

Wanneer je wél aan de Commedia toe bent

Lees eerst genoeg negentiende-eeuws Italiaans proza dat de zinsbouw je niet meer afremt. Gebruik daarna een Italiaans becommentarieerde editie, niet een vertaling: dat is het apparaat dat Italianen zelf gebruiken. Lees hardop, want de terzine is voor het oor gemaakt. En lees één canto per keer.

Je zult het niet allemaal begrijpen. Italianen ook niet: er bestaat zeven eeuwen commentaar juist omdat de tekst betwist is.

Wat verandert als je het in het Italiaans leest is niet je begrip, maar de klank. Nel mezzo del cammin di nostra vita is iets anders dan welke vertaling ook, en dat is de hele reden om de moeite te doen.

Welke titel bij welk niveau past staat in dit artikel.

Boek een gratis proefles →