Gramatika · A1
Nyjat: il, lo, la, i, gli, le
nga Alessio · mësues i italishtes për të huaj, master ITALS
Nyja italiane ndjek një rregull të vetëm: nuk zgjidhet nga kuptimi, por nga mënyra si fillon fjala pasuese. Prandaj thuhet il vino por lo spumante, i formaggi por gli gnocchi: nuk është çështje shije, është çështje shkronjash.
- 5min lexim
- 19min ushtrime
- A1niveli
Çfarë mëson
- il / i, lo / gli, l' / gli, la / le, l' / le
- Kur përdoren nyjat
- Kur italishtja e do nyjën (dhe shqipja e zgjidh ndryshe)
- Fjalori: la tavola
Italishtja dhe shqipja përballë
Këtu është ndryshimi më i dukshëm: shqipja e vendos nyjën në fund të fjalës (vera, libri), italishtja e vendos përpara (il vino, il libro). Dhe e zgjedh sipas tingullit që vjen pas: lo spumante, gli gnocchi. Pasi pranon zhvendosjen, pjesa tjetër është mekanike.
Fjalori i kësaj faqeje
Zvarrit çdo fjalë te përkufizimi i saj, ose prek fjalën dhe pastaj kutinë.
Nyjat shquese
Për diçka të caktuar, të njohur tashmë ose unike: il conto, per favore.
| Nyja | Kur | Shembuj në tavolinë |
|---|---|---|
| il / i | davanti a consonante «normale» | il vino, il pane, i formaggi, i dolci |
| lo / gli | davanti a s+consonante, z, gn, ps | lo spumante, lo zucchero, gli gnocchi |
| l' / gli | davanti a vocale (maschile) | l’aceto, l’olio, gli antipasti |
| la / le | davanti a consonante (femminile) | la pasta, la grappa, le lasagne |
| l' / le | davanti a vocale (femminile, solo singolare) | l’acqua, l’aranciata, le arance |
Nyjat joshquese
Për diçka të papërcaktuar, një mes shumë të tjerave: prendiamo una bottiglia?
| Nyja | Kur | Shembuj |
|---|---|---|
| un | maschile, davanti a consonante o vocale | un caffè, un amaro, un antipasto |
| uno | maschile, davanti a s+consonante, z, gn, ps | uno spritz, uno zabaione, uno gnocco |
| una | femminile, davanti a consonante | una pizza, una birra, una grappa |
| un' | femminile, davanti a vocale | un’aranciata, un’oliva, un’insalata |
Kur italishtja e do nyjën (dhe shqipja e zgjidh ndryshe)
| Rasti | Italisht | Shënim |
|---|---|---|
| Possessivi | il mio bicchiere, la tua forchetta | cade solo con i familiari al singolare: mia madre |
| Categorie intere | il vino fa parte della cultura italiana | parlando in generale, l’articolo c’è sempre |
| Lingue, paesi, ore | studio l’italiano, amo l’Italia, è l’una | quasi sempre con l’articolo |
Gabimet më të shpeshta
il spumante→ lo spumante (s + bashkëtingëllore merr lo)i gnocchi→ gli gnocchi (gn merr gli)mio bicchiere è vuoto→ il mio bicchiere è vuoto (pronorët marrin nyjën)un’antipasto→ un antipasto (mashkullore: pa apostrof)amo la Italia→ amo l’Italia (para zanores, la bëhet l')
Lexo dhe kupto
Gramatika e kapitullit. Shembull: menyja e një trattorie.
Pyetje
Quanto costa il dolce della casa?
Perché si dice «gli gnocchi» e non «i gnocchi»?
Quale articolo va con «spaghetti»?
A e dije se…?
Nyja italiane vjen nga përemri dëftor latin ille, «ai atje». Latinishtja nuk kishte fare nyja: panis do të thoshte edhe «bukë», edhe «buka». Kur latinishtja e folur u nda në gjuhët romane, ille u bluajt në il, lo, la, në le të frëngjishtes dhe në el të spanjishtes. Ti e njeh mirë idenë e shquarsisë: në shqip thua libër dhe libri pa u menduar fare. Ndryshimi është vendi: shqipja e ngjit nyjën në fund të emrit, italishtja e vë përpara, si fjalë më vete: il libro. Koncepti i njëjtë, drejtimi i kundërt.
Ushtrime
Pesë ushtrime sipas vështirësisë. Të fundit rimarrin atë që ke parë më parë.
01 Il, lo, la, l’
Plotëso me nyjën shquese në njëjës.
- zucchero
- caffè
- amica
- studente
- pizza
- albergo
- psicologo
- ragazzo
02 Al plurale
Vëri nyjën dhe emrin në shumës.
- il libro →
- lo studente →
- l’amica →
- la casa →
- lo zaino →
- l’ospedale →
- il gnocco →
03 Un, uno, una, un’
Plotëso me nyjën jo shquese.
- Vorrei spritz.
- Prendo caffè.
- Ho amica a Roma.
- C’è studente alla porta.
- Mangio pizza.
- È bel giorno.
- Cerco albergo.
04 Ci vuole l’articolo?
Italishtja e vë nyjën aty ku shumë gjuhë nuk e vënë. Shtoje ku duhet ose shkruaj –.
- Amo caffè italiano.
- Studio italiano.
- Vado a scuola lunedì (ogni lunedì).
- Mi chiamo Marco.
- signora Bianchi è in ufficio.
- Buongiorno, signora Bianchi!
- Abito in Italia.
05 La spesa di Elena
Plotëso me nyjën e duhur, shquese ose jo shquese. Shiko gjithmonë shkronjën që vjen pas.
Përsëritje alfabeto e pronuncia
- Elena entra in supermercato vicino a casa.
- Compra zucchero, uova e spaghetti.
- Cerca anche olio buono.
- Alla cassa incontra amico di suo fratello.
- amico lavora lì da anno.
- Escono insieme e prendono gelato.
Këto pesë janë një shije. Në faqe ka mbi shtatëqind, falas dhe pa llogari. Të gjitha ushtrimet →
Merre këtë faqe me vete
Fleta e këtij kapitulli në PDF të printueshëm (tabelat në italisht): rregullat, gabimet tipike dhe ushtrimi me zgjidhje. Një këshillë mësuesi: gramatika ngulitet duke e përsëritur shpesh, jo duke e mësuar përmendsh një herë të vetme.
Çdo temë, një botë
Në aplikacionin Ti, gramatika stërvitet në itinerare tematike me fjalor të specializuar: il bar, i trasporti, il calcio, la moda, la burocrazia dhe shtatëmbëdhjetë të tjera. Zgjidh botën tënde dhe gramatika vjen vetë, e shpjeguar edhe në shqip.
Gjysma e rrugës falas, pa regjistrim
★★★★★(6)nga Alessio, mësues që nga 2018
Shkarko Ti për iPhone ↗︎Kërko amo Italian
Lexo dhe kupto
Gramatika e kapitullit. Shembull: një post-it pazari.
Per la cena di stasera:
il pane, la caraffa nuova, l'olio buono
gli spinaci e le patate
lo zucchero e i biscotti
l'acqua frizzante, due bottiglie
P.S. gli gnocchi li faccio io ♥
Pyetje
Chi fa gli gnocchi?
Perché «lo zucchero» e non «il zucchero»?
Quale articolo va con «studente»?
Provo edhe një herë
Vendos nyjën e duhur dhe kontrollo:
- zucchero è finito.
- Vorrei spritz e oliva ascolana.
- gnocchi fatti in casa sono i migliori.
- Prendo acqua frizzante e caffè.
- mia pizza preferita è margherita.
Pyetje të shpeshta
Si përdoret Nyjat në italisht?
Cilat janë gabimet më të shpeshta?
mio bicchiere è vuoto→ il mio bicchiere è vuoto (pronorët marrin nyjën)un’antipasto→ un antipasto (mashkullore: pa apostrof)amo la Italia→ amo l’Italia (para zanores, la bëhet l')