Download on the App StoreShkarko

Gramatika · C1

Fjalët e prejardhura vlerësuese

nga Alessio · mësues i italishtes për të huaj, master ITALS

Një palmë para pallateve të verdha, në një rrugë me diell · gramatika italiane C1
Un palmizio, un balconcino, un vicolone: prapashtesat e ndryshojnë madhësinë.

Italishtja e rimodelon botën me prapashtesa: un tavolino në shesh, una macchinona nga Amerika, una giornataccia. Katër familje (-ino, -etto për të voglën e të dashurën, -one për të madhen, -accio për të keqen) që mjaftojnë për të ngjyrosur gjysmën e gjuhës së folur.

  • 6min lexim
  • 15min ushtrime
  • C1niveli

Çfarë mëson

  • -ino / -etto / -ello, -one, -accio, -uccio
  • Kur përdoren fjalët e prejardhura vlerësuese
  • Gabimet më të shpeshta
  • Fjalori: la serata al bar

Italishtja dhe shqipja përballë

Shqipja ka prapashtesa zvogëluese (libërth), pra ideja është e njohur. Italishtja shton zmadhuesit (librone) dhe përbuzësit (tempaccio), dhe prapashtesa jep ton, jo vetëm përmasë.

Merre këtë faqe me vete

Fleta e këtij kapitulli në PDF të printueshëm (tabelat në italisht): rregullat, gabimet tipike dhe ushtrimi me zgjidhje. Është në kursin e plotë, ose e merr bashkë me të 61 fletët në një blerje të vetme. Kjo faqe mbetet falas, bashkë me ushtrimet.

Shkarko këtë fletë me të gjitha të tjerat · 9 €

Me kursin e plotë, të 61 fletët janë të përfshira.

25 libra të graduar dhe një fjalor me 4.000 fjalëApp Store★★★★★(29)nga Alessio, mësues që nga 2018Vazhdo në aplikacion →

Fjalori i kësaj faqeje

Zvarrit çdo fjalë te përkufizimi i saj, ose prek fjalën dhe pastaj kutinë.

Katër familjet

PrapashtesaVleraNë tarracë
-ino / -etto / -elloi vogël, i dashurun tavolino, un aperitivetto, un momentino
-onei madhun festone, un piattone di spaghetti, un simpaticone
-acciopërçmuesuna giornataccia, un caffettaccio, tempaccio
-uccioi ëmbël ose zvogëluesuna casuccia accogliente, un regaluccio
Kujdes me të prejardhurat e rreme: il mattino nuk është një i çmendur i vogël, dhe disa e ndryshojnë gjininë: la finestra → il finestrino, la macchina → il macchinone. Prapashtesa është nuancë, jo matematikë: mësohet sidomos nga përdorimi.

Një mbrëmje italiane

FjaliaNuanca
prendiamoci un momentino per noii dashur, i qetë
che macchinona ha parcheggiato davanti al bar!admirim për madhësinë
dopo una settimanaccia, ci vuole un aperitivonjë javë e rëndë
ha una vocina timida ma una risatona contagiosakontrast lozonjar

Si formohen

Prapashtesa zë vendin e zanores së fundit: libro → librone, casa → casetta. Por disa fjalë ndryshojnë pak kur marrin prapashtesën.

DukuriaShembullÇfarë ndodh
një pjesë në mescuore → cuoricino, libro → libricino, topo → topolinomes rrënjës dhe prapashtesës hyn -ic-, -ol-, -c-
dy prapashtesa bashkëcasa → casetta → casettina, fiore → fiorellinoprapashtesat mblidhen
femërorja bëhet mashkullorela febbre → il febbrone, la porta → il portoneme -one emri shpesh kalon në gjininë mashkullore
mashkulloret me -ail problema → il probleminombeten mashkullore dhe marrin -ino
uomo humbet u-nëomino, omone, omacciokur theksi kalon te prapashtesa, uo bëhet o

Fjalë që nuk ndihen më si të prejardhura

Disa fjalë kanë lindur me prapashtesë, por sot janë fjalë më vete:

FjalaNgaSot do të thotë
il paninoil pane (buka)sanduiç, jo bukë e vogël
il cassettola cassa (arka)sirtar
il rossettorosso (i kuq)buzëkuq
gli spaghettilo spago (spango)makarona të gjata
il milionemille (një mijë)një milion: një mijë herë një mijë

Këto prapashtesa përdoren në bisedë dhe në tekste të ngrohta. Në tekste zyrtare nuk përdoren: në një raport shkruhet un problema di lieve entità, jo un problemino. Me njerëzit mund të fyejnë: un dottorino do të thotë një mjek pa vlerë.

Gabimet më të shpeshta

  • un piccolo tavolino → un tavolino (prapashtesa e thotë tashmë «i vogël»)
  • una giornata accia → una giornataccia (prapashtesa saldohet pas fjalës)
  • il finestrina del treno → il finestrino del treno (e prejardhur mashkullore)
  • una problemina → un problemino (problema është mashkullor)
  • un uomino → un omino (uomo humbet u-në)

A e dije se…?

Italishtja ndërton me prapashtesa një shkallë të tërë vlerësimi: ragazzo, ragazzino, ragazzone, ragazzaccio. Shqipja i ka zvogëluesit e vet («copëz», «zogth»), por sistemi italian shkon më tej, me zmadhues dhe përçmues të rregullt. Dhe është plot kurthe, sepse disa forma janë shkëputur nga origjina: un tacchino nuk është një takë e vogël, është gjeli i detit; un mattone s'është një i çmendur i madh, është tulla; dhe focaccia nuk është një zjarr i shëmtuar. Prapashtesa ka mbetur, kuptimi ka ikur.

Prapashtesat te klasikët

«Allora uscì fuori il burattinaio, un omone così brutto, che metteva paura soltanto a guardarlo. Aveva una barbaccia nera come uno scarabocchio d’inchiostro»

«Atëherë doli kukulltari, një burrë i madh aq i shëmtuar, sa të trembte vetëm po ta shikoje. Kishte një mjekër të shëmtuar të zezë si një shkarravinë me bojë»

Omone (nga uomo) është zmadhues, barbaccia (nga barba) është përçmues. Mangiafoco duket i keq, por më vonë i jep Pinokut pesë monedha ari.

Carlo Collodi, Le avventure di Pinocchio, kap. X (1881-1883)
«Figuratevi un omino più largo che lungo, tenero e untuoso come una palla di burro, con un visino di melarosa, una bocchina che rideva sempre»

«Përfytyroni një burrë të vogël më të gjerë se të gjatë, të butë e të yndyrshëm si një top gjalpi, me një fytyrë të vogël si mollë rozë dhe një gojë të vogël që qeshte gjithmonë»

Tre zvogëlues të ëmbël: omino, visino, bocchina. Por ky njeri i çon fëmijët në një vend ku i kthen në gomarë.

Carlo Collodi, Le avventure di Pinocchio, kap. XXXI (1881-1883)
«quell’altro poveraccio mal capitato è fuor del tiro, e ha già avuto la sua: ecco che il cencio son diventato io»

«ai tjetri i shkreti, fatkeqi, është larg rrezikut dhe e ka marrë të vetën: ja që leckë u bëra unë»

Poveraccio (nga povero) tregon mëshirë, por edhe largësi. Don Abbondio flet për Renzon, por në fund mendon vetëm për veten.

Alessandro Manzoni, I promessi sposi, kap. XXIV (1840)
Dy gota prosecco dhe një pjatë e vogël me cicchetti mbi murin e një kanali në Venecia
Un aperitivo sul muretto: due stuzzichini e un bicchierino.

Ushtrime

Pesë ushtrime sipas vështirësisë. Të fundit rimarrin atë që ke parë më parë.

  1. 01 I quattro tipi

    Scrivi D (diminutivo), A (accrescitivo), V (vezzeggiativo) o P (peggiorativo).

    1. tavolino →
    2. librone →
    3. fratellino →
    4. parolaccia →
    5. casetta →
    6. tempaccio →

  2. 02 Forma l’alterato

    Scrivi la forma richiesta.

    1. naso (diminutivo) →
    2. libro (accrescitivo) →
    3. ragazzo (peggiorativo) →
    4. cane (vezzeggiativo) →
    5. finestra (diminutivo) →
    6. vento (accrescitivo) →

  3. 03 I falsi alterati

    Attenzione: non tutto ciò che sembra alterato lo è. Scrivi vero o falso alterato.

    1. tacchino (da tacco) →
    2. lampone (da lampa) →
    3. mattone (da matto) →
    4. librone (da libro) →
    5. bottone (da botto) →
    6. gattino (da gatto) →

  4. 04 La sfumatura

    L’alterato cambia il tono, non solo la dimensione. Spiega con una parola che effetto dà.

    1. Fammi un favorino. →
    2. Che giornataccia! →
    3. È un lavoretto di due minuti. →
    4. Ha una vociona. →
    5. Un caffettino e vado. →
    6. È un professorone. →

  5. 05 Il racconto di famiglia

    Completa con gli alterati adatti al tono della frase.

    Përsëritje registro formale · B2: posizione dell’aggettivo

    1. Abitavamo in una di due stanze. (casa, diminutivo)
    2. Mio nonno aveva un che si sentiva da lontano. (voce, accrescitivo)
    3. D’inverno faceva un terribile. (freddo, peggiorativo)
    4. La mia preparava il pane ogni sabato. (nonna, vezzeggiativo)
    5. Era una vita semplice, con qualche ogni tanto. (problema, diminutivo)
    6. Ma che meravigliosi. (tempo, plurale accrescitivo)

Këto pesë janë një shije. Në këtë sajt ka mbi shtatëqind, falas dhe pa llogari. Zgjidh ushtrimin tjetër →

Çdo temë, një botë

Në aplikacionin amo Italian, gramatika stërvitet në itinerare tematike me fjalor të specializuar: il bar, i trasporti, il calcio, la moda, la burocrazia dhe shtatëmbëdhjetë të tjera. Zgjidh botën tënde dhe gramatika vjen vetë, e shpjeguar edhe në shqip.

Gjysma e kursit A1 falas, pa regjistrim

€5,83 në muajplani vjetor

★★★★★(29)nga Alessio, mësues që nga 2018

Shkarko amo Italian për iPhone ↗︎

Kërko amo Italian

Ndriçimet e një feste të shenjtit mbrojtës të ndezura natën mbi një shesh plot njerëz
Lucine, festoni e una piazzetta piena di gente.

Provo edhe një herë

Zgjidh nuancën:

  1. Ci sediamo a quel in piazza?
  2. Che : tutto storto dalla mattina.
  3. Hanno organizzato un per cento invitati.
  4. Aspetta un , arrivo subito.
  5. Guarda dal : si vede il mare.

Pyetje të shpeshta

Panino është bukë e vogël?
Jo: panino është sanduiçi. Shumë zvogëlues italianë janë bërë fjalë më vete: panino, fagiolino (fasule e njomë), spaghetti (nga spago, spango), cornetto. Shqipja i formon zvogëluesit me «-th», «-zë» dhe «-ushe»; italishtja i ka, por fjalori ka gëlltitur shumë prej tyre. Për një bukë të vogël: una pagnottella.
Si bëhen emrat përkëdhelës në italisht?
Kryesisht me -ino dhe -etta: Giovanni, Giovannino; Anna, Annetta; Paolo, Paolino. Shpesh shkurtohet edhe vetë emri: Giuseppe bëhet Peppe ose Beppe, Francesca bëhet Franci. Ashtu si «Beni» apo «Lula» në shqip, këto forma përdoren në familje dhe mes miqsh, jo në letra zyrtare.
Çfarë është një parolaccia?
Një sharje, një fjalë e ndyrë: parola plus -accio, prapashtesa përçmuese. Njësoj tempaccio, «mot i keq», ragazzaccio, «djalë i prapë». Shqipja s’ka një prapashtesë të vetme për këtë ngjyrë, ndaj përkthen me një mbiemër («i keq», «i ndyrë»). Në italisht mjafton mbaresa që të kuptohet qëndrimi i folësit.
Cilat janë prapashtesat kryesore vlerësuese?
Zvogëluese: -ino, -etto, -ello; zmadhuese: -one; përçmuese: -accio; përkëdhelëse: -uccio. Mund edhe të shtresohen: libricino, libërth i vogël, omaccione, burrë i madh e i trashë. Zvogëluesit i njeh nga shqipja; zmadhuesit dhe përçmuesit e rregullt janë risia që duhet mësuar.
A mund t'i kombinoj lirisht prapashtesat me çdo fjalë?
Jo, dhe kjo është ana e vështirë: jo çdo fjalë pranon çdo prapashtesë, dhe cilat kombinime ekzistojnë e vendos kryesisht zakoni. Casetta po; casino ekziston, por do të thotë diçka krejt tjetër. Mësoji si fjalë më vete, nga leximi dhe dëgjimi, jo si rregull që zbatohet verbërisht.
Cilët janë zvogëluesit e rremë në italisht?
Tacchino (gjel deti), mattone (tullë), burrone (humnerë), lampone (mjedër), focaccia (bukë e sheshtë), bottone (kopsë). Janë forma të ngurtësuara që s'kanë më asnjë lidhje kuptimore me fjalën bazë: mësoji si fjalë të reja më vete, përndryshe prapashtesa të çon në përkthime qesharake.
A ndryshon gjinia me prapashtesën -one?
Ndonjëherë po: la donna bëhet il donnone, la porta bëhet il portone, porta e madhe e një pallati. Fjalët femërore shpesh kalojnë në gjininë mashkullore me këtë prapashtesë, ndaj kontrollo gjithmonë nyjën para se ta përdorësh formën e zmadhuar në një fjali.
Për çfarë i përdorin italianët më shumë format e alteruara?
Për ton, jo për masë. Un caffettino nuk është kafe më e vogël, është më e ngrohtë; un attimino s'është sekondë më e shkurtër, është më e sjellshme. Ky funksion gjendet rrallë nëpër tekste mësimore dhe dëgjohet vazhdimisht nëpër biseda: është një nga çelësat e italishtes së natyrshme.
Fjalët e prejardhura vlerësuese (C1): Katër familjetKatër familjet

Burimet dhe metoda

Ky kapitull shkruhet nga praktika e klasës dhe ndjek nivelin C1 të Kuadrit të Përbashkët Evropian të Referencës. Për të lexuar më tej:

Alessio
Shkruar dhe kontrolluar nga

Alessio

  • Master ITALS, Università Ca’ Foscari Venezia
  • Master në italishten si gjuhë e dytë, Università Giustino Fortunato (Benevento)
  • Jep mësim që nga 2018 · 45 vlerësime
Më shumë për Alession →