Uzmanlık dilleri

«La filosofia è scritta in questo grandissimo libro che continuamente ci sta aperto innanzi a gli occhi (io dico l’universo), ma non si può intendere se prima non s’impara a intender la lingua, e conoscer i caratteri, ne’ quali è scritto. Egli è scritto in lingua matematica, e i caratteri son triangoli, cerchi, ed altre figure geometriche»

«Felsefe, gözlerimizin önünde sürekli açık duran bu muazzam kitapta yazılıdır (evreni kastediyorum); ama önce dilini anlamayı ve yazıldığı harfleri tanımayı öğrenmeden anlaşılamaz. Matematik diliyle yazılmıştır ve harfleri üçgenler, daireler ve başka geometrik şekillerdir»

Galileo Latince değil İtalyanca yazar, üniversitenin dışında da okunsun diye, ve her alan için geçerli bir şey söyler: bir kitabı okumak için dilini bilmek gerekir. Buradaki «felsefe» doğa bilimi demektir. Her mesleğin kendi «harfleri» vardır: doktor için kısaltmalar ve dozaj, hukukçu için maddeler ve fıkralar.

«Tutti i cittadini hanno pari dignità sociale e sono eguali davanti alla legge, senza distinzione di sesso, di razza, di lingua, di religione, di opinioni politiche, di condizioni personali e sociali.»

«Bütün yurttaşlar eşit toplumsal onura sahiptir ve cinsiyet, ırk, dil, din, siyasal görüş, kişisel ve toplumsal koşul ayrımı gözetilmeksizin yasa önünde eşittir.»

Bir yasa, ama bürokrat dili değil: gündelik sözcükler (tutti, cittadini, legge), etken çatılı fiiller, adlaştırma yok. Hukuk dilinden, neredeyse eşanlamlı pari ile eguali çiftini ve di’nin yinelendiği sıralamayı korur. Bir yasa metninin bile açık yazılabileceğinin kanıtı.

«Se bene, per la grida pubblicata d’ordine del signor Duca di Feria ai 14 di dicembre 1620, […] fu con rimedii straordinarii e rigorosi provvisto alle oppressioni, concussioni et atti tirannici che alcuni ardiscono di commettere contra questi Vassalli tanto divoti di S. M., ad ogni modo la frequenza degli eccessi, e la malitia, eccetera, è cresciuta a segno, che ha posto in necessità l’Eccell. Sua, eccetera.»

«Dük Feria’nın emriyle 14 Aralık 1620’de yayımlanan fermanla, […] Majesteleri’ne bu kadar bağlı bu Tebaa’ya karşı bazılarının işlemeye cüret ettiği baskılara, haraçlara ve zalimce işlemlere karşı olağanüstü ve sert çareler düşünülmüş olsa da, yine de taşkınlıkların sıklığı ve kötü niyet, vesaire, Ekselansları’nı zorunluluk içinde bırakacak ölçüde arttı, vesaire.»

Doktor Azzecca-garbugli, Renzo’ya 1627 tarihli bir fermanı (grida) okur, bazı yerlerde «hızlı hızlı mırıldanarak» ve parçaları bir «eccetera» ile atlayarak. Hukuk kodunun bütün özellikleri burada: upuzun bir cümle, edilgen (fu provvisto), adlaştırmalar (la frequenza degli eccessi), saygı kısaltmaları (S. M.), bugün sebbene… tuttavia diyeceğimiz yerde se bene… ad ogni modo. Renzo yalnızca bir sözcük anlar, «matrimonii»: bir alan dili, kodunu bilmeyeni dışarıda bırakır.

«L’anamnesi, in medicina, è la raccolta dalla voce diretta del paziente e/o dei suoi familiari […] di tutte quelle informazioni, notizie e sensazioni che possono aiutare il medico, l’infermiere e le altre professioni sanitarie a indirizzarsi verso una corretta diagnosi di patologia o una adeguata procedura sanitaria.»

«Anamnez, tıpta, hastanın ve/veya yakınlarının ağzından […] doktora, hemşireye ve öbür sağlık mesleklerine doğru bir tanıya ya da uygun bir sağlık işlemine yönelmede yardımcı olabilecek tüm bilgilerin, haberlerin ve duyumların toplanmasıdır.»

Terim teknik, tanım değil: gündelik sözcüklerle (raccolta, informazioni, notizie, sensazioni) açıklar, iyi bir uzmanın uzman olmayanla konuşurken yaptığı gibi. Bir koddan ötekine geçmek tam olarak budur.