Cümle sözdizimi

«Umana cosa è l’avere compassione degli afflitti, e come che a ciascuna persona stea bene, a coloro è massimamente richesto li quali già hanno di conforto avuto mestiere ed hannol trovato in alcuni; tra li quali, se alcuno mai n’ebbe bisogno o gli fu caro o già ne ricevette piacere, io sono un di quegli.»

«Acı çekenlere merhamet etmek insanca bir şeydir ve her insana yakışsa da, en çok daha önce teselliye ihtiyaç duymuş ve onu başkalarında bulmuş olanlardan beklenir; bunların arasında, eğer biri hiç ihtiyaç duyduysa ya da ona değer verdiyse ya da ondan zevk aldıysa, ben onlardan biriyim.»

Decameron’un başı, yan cümle yapısının bir örneğidir: ana cümle (umana cosa è…), ortada bir ödün cümlesi (come che a ciascuna persona stea bene), bir ilgi cümlesi (li quali già hanno… avuto mestiere), sonra içinde bir koşul cümlesi bulunan bir ilgi cümlesi daha (tra li quali, se alcuno mai n’ebbe bisogno…) ve en sonda, noktalı virgülden sonra, asıl özne: io sono un di quegli. Boccaccio Latince dönemi taklit eder: okur bekler, fiil gelince her şey yerine oturur. Öyle yazılırdı, bugün yalnızca hayranlıkla bakılır.

«Malpelo si chiamava così perché aveva i capelli rossi; ed aveva i capelli rossi perché era un ragazzo malizioso e cattivo, che prometteva di riescire un fior di birbone.»

«Malpelo’ya bu ad verilmişti, çünkü saçları kızıldı; ve saçları kızıldı, çünkü kurnaz ve kötü bir çocuktu, birinci sınıf bir haydut olacağa benziyordu.»

Üç yan cümleden oluşan bir zincir ve zincir kendi üzerine kapanır: lakap saçtan gelir, saç huydan. Verga, her şeyi tersinden yargılayan bir köyün mantığını taklit eder ve perché’nin yinelenmesi bilerek yapılmıştır. Her halka kısadır ve tek bir düşünce taşır: bu yüzden zincir ipin ucunu kaçırmadan okunur.

«Don Abbondio (il lettore se n’è già avveduto) non era nato con un cuor di leone.»

«Don Abbondio (okur şimdiden fark etmiştir) aslan yürekli doğmamıştı.»

Parantez içinde bir ara cümle ve anlatıcı doğrudan okura seslenir. Fazladan bir sesi olan cümlenin en yalın örneği bu: parantezleri çıkarırsan kusursuz bir cümle kalır, geri koyarsan bir gülümseme olur. İlk bölümün geri kalanı, sabırla ve acele etmeden, don Abbondio’da cesaretin neden eksik olduğunu ve onu nasıl bir yaşam felsefesine çevirdiğini anlatır.

«Quelli che moiono, bisogna pregare Iddio per loro, e sperare che anderanno in un buon luogo»

«Ölenler, onlar için Tanrı’ya dua etmek lazım, iyi bir yere gideceklerini ummak lazım»

Renzo karantina hastanesinde Lucia’ya konuşuyor ve cümlesi bir biçimde başlayıp başka bir biçimde bitiyor: quelli che muoiono havada kalmış bir öznedir, ancak sonradan per loro olarak geri döner. Buna anakoluth (anacoluto) denir. Yazıda hata olurdu; romanda bir araçtır, çünkü bir solukta konuşan, yüreği ağzında birini duyarız. Moiono ve anderanno da bilerek seçilmiş halk biçimleridir.