Grammatica · C1
De passato remoto
door Alessio · docent Italiaans voor anderstaligen, master ITALS

De passato remoto is de tijd van het afgeronde verhaal: mio bisnonno partì nel 1902 e non tornò mai più. Hij leeft in romans, in de geschiedenis en in de spreektaal van het Zuiden: in het Noorden lees je hem, op Sicilië hoor je hem op de markt.
- 6min lezen
- 17min oefeningen
- C1niveau
Wat je leert
- parlai, credetti, partii · fui, ebbi, feci
- Wanneer gebruik je de passato remoto
- Wanneer je hem gebruikt (en wanneer niet)
- De onregelmatige vormen, per familie
- Woordenschat: l'emigrazione
Italiaans en het Nederlands naast elkaar
Het Nederlands heeft geen tegenhanger van de passato remoto. Hij markeert wat losgekoppeld is van nu: geschiedenis, verhalen, en in het Zuiden ook alledaagse gesprekken. Dante nacque nel 1265, maar stamattina ho bevuto un caffè.
Neem deze pagina mee
Het overzicht van dit hoofdstuk als afdrukbare PDF (in het Nederlands, met de Italiaanse uitleg als bijlage): regels, typische fouten en de oefening met oplossingen. Het zit in de volledige cursus, of je krijgt alle 61 overzichten in één aankoop. Deze pagina blijft gratis, oefeningen inbegrepen.
Bij de volledige cursus zitten alle 61 overzichten er al bij.
Bekijk de voorbeelden van de werkbladen →
De passato remoto snijdt het feit los van het heden: geschiedenis en verhaal. De passato prossimo houdt het met nu verbonden.



De woorden van deze pagina
Sleep elk Italiaans woord naar zijn definitie, of tik eerst op het woord en dan op het vakje.
De regelmatige vormen
| parl-ARE | cred-ERE | part-IRE | |
|---|---|---|---|
| io | parlai | credetti | partii |
| tu | parlasti | credesti | partisti |
| lui / lei | parlò | credette | partì |
| noi | parlammo | credemmo | partimmo |
| voi | parlaste | credeste | partiste |
| loro | parlarono | credettero | partirono |
Wanneer je hem gebruikt (en wanneer niet)
| Context | Juiste tijd |
|---|---|
| storia di famiglia lontana e chiusa | il nonno emigrò, lavorò, tornò ricco |
| romanzo, biografia, storia | Garibaldi sbarcò a Marsala nel 1860 |
| passato che tocca il presente | passato prossimo: quest’anno sono tornato al paese |
| conversazione al Nord | passato prossimo anche per fatti lontani |
De onregelmatige vormen, per familie
Het lijken er veel, maar de onregelmatige vormen vallen in een paar families uiteen, bijna allemaal werkwoorden op -ere. En bijna allemaal volgen ze het patroon 1-3-3: leer de vorm van io en je hebt meteen ook lui en loro (presi, prese, presero); de andere drie personen gaan uit van de infinitief (prendesti, prendemmo, prendeste).
| Familie | Werkwoorden |
|---|---|
| io op -ssi | dire → dissi, scrivere → scrissi, leggere → lessi, vivere → vissi |
| io op -si | prendere → presi, mettere → misi, chiudere → chiusi, decidere → decisi, rispondere → risposi |
| dubbele medeklinker | venire → venni, volere → volli, tenere → tenni, cadere → caddi, sapere → seppi, conoscere → conobbi, bere → bevvi |
| apart leren | essere → fui, dare → diedi (detti), stare → stetti, fare → feci, vedere → vidi, nascere → nacqui |
Remoto en imperfetto: wie het verhaal vooruit duwt
In een verhaal verdelen de twee tijden het werk. De passato remoto zet de gebeurtenissen achter elkaar en duwt de plot vooruit; de imperfetto schildert de achtergrond: hoe de plek eruitzag, wat men gewoonlijk deed, wat er ondertussen gebeurde. Het Nederlands doet allebei met de onvoltooid verleden tijd (hij keek); het Italiaans laat je kiezen. Haal de werkwoorden in de passato remoto van een bladzijde en het verhaal staat stil. Haal die in de imperfetto weg en het verhaal loopt door, maar zonder decor.
Daarnaast kom je in literaire teksten de trapassato remoto tegen (ebbe visto, fu partito): iets wat vlak vóór een ander feit in de passato remoto gebeurde, bijna altijd na appena (zodra), dopo che (nadat) of quando. In het Italiaans van nu schrijf je hem zelden, maar in de klassiekers is hij thuis.
«Appena maestro Ciliegia ebbe visto quel pezzo di legno, si rallegrò tutto; e dandosi una fregatina di mani per la contentezza, borbottò a mezza voce»‘Zodra meester Ciliegia dat stuk hout had gezien, was hij een en al blijdschap; en terwijl hij zich tevreden in de handen wreef, mompelde hij binnensmonds’
Eerst de trapassato remoto (ebbe visto), dan twee keer de passato remoto, en de scène komt in beweging. Het handenwrijven is een gerundio: het gebaar dat erbij hoort.
Goed om te weten
- Met uitdrukkingen die het heden raken gebruik je hem niet: nooit oggi arrivai of quest'anno andai. Hij vraagt een afgesloten verleden, los van nu.
- In geschiedenisteksten en op informatieborden zie je vaak de lijdende vorm met fu: la chiesa fu costruita nel Seicento, de kerk werd in de zeventiende eeuw gebouwd. In het meervoud wordt het furono: le mura furono distrutte.
De meest gemaakte fouten
ieri andai al supermercato (a Milano)→ ieri sono andato al supermercato (recente feiten: passato prossimo)mio bisnonno partiva nel 1902 e non tornò più→ mio bisnonno partì nel 1902 (eenmalige gebeurtenis, geen achtergrond)Dante nascette a Firenze→ Dante nacque a Firenze (onregelmatige 1-3-3)Garibaldi sbarco a Marsala→ Garibaldi sbarcò a Marsala (zonder accent is het de tegenwoordige tijd: io sbarco)tu fecisti, noi fecimmo→ tu facesti, noi facemmo (tu, noi en voi zijn regelmatig: ze gaan uit van de oude infinitief facere)
Wist je dat?
Het gebruik van de passato remoto is een landkaart. Volgens de Accademia della Crusca houdt hij in informele taal stand in het Zuiden, terwijl het Noorden en een deel van het Midden hem vervangen door de passato prossimo; in formeel Italiaans staat hij overal stevig, vooral bij afgesloten feiten. Camilleri gebruikt hem in de dialogen van Montalbano juist om het Siciliaans te laten doorklinken. Wie in Milaan andai zegt klinkt literair; wie het in Palermo zegt klinkt gewoon.
De passato remoto in echte teksten
Twee teksten, zeven eeuwen uit elkaar, met dezelfde tijd in het midden.
«Nel mezzo del cammin di nostra vita / mi ritrovai per una selva oscura, / ché la diritta via era smarrita.»‘Halverwege de reis van ons leven / bevond ik mij in een donker woud, / want het rechte pad was kwijt.’
De bekendste versregel van de Italiaanse literatuur steunt op een passato remoto: mi ritrovai, ik bevond mij. De imperfetto era beschrijft hoe de zaken er op dat moment voor stonden: feit en achtergrond, al in de veertiende eeuw.
«La spedizione dei Mille fu uno degli episodi cruciali del Risorgimento. Si svolse dal 1860 al 1861 quando un migliaio di volontari, al comando di Giuseppe Garibaldi, partì nella notte tra il 5 e il 6 maggio da Quarto […]»‘De expeditie van de Duizend was een van de cruciale episodes van het Risorgimento. Ze vond plaats van 1860 tot 1861, toen zo’n duizend vrijwilligers onder leiding van Giuseppe Garibaldi in de nacht van 5 op 6 mei uit Quarto vertrokken […]’
Dit is het Italiaans van de encyclopedie, waar de passato remoto de norm is van Bolzano tot Palermo. Let ook op partì in het enkelvoud: het onderwerp is un migliaio (een stuk of duizend), niet i volontari.

Oefeningen
Vijf oefeningen op volgorde van moeilijkheid. De laatste halen er eerdere onderwerpen bij.
01 I regolari
Completa con il passato remoto.
- io (parlare)
- tu (credere)
- lui (finire)
- noi (parlare)
- voi (credere)
- loro (finire)
02 Gli irregolari e la regola 1-3-3
Molti sono irregolari solo alla 1ª e 3ª singolare e alla 3ª plurale. Completa.
- io (avere)
- tu (avere)
- lui (avere)
- io (fare)
- noi (fare)
- loro (fare)
03 Quelli che tornano di più
Completa la terza persona singolare.
- essere →
- dire →
- venire →
- vedere →
- scrivere →
- nascere →
- volere →
- dare →
04 Passato remoto o prossimo?
Il remoto stacca dal presente, il prossimo lo lega. Scrivi R o P e completa.
- Dante (nascere) nel 1265.
- Stamattina (io / bere) solo un caffè.
- L’Italia (unirsi) nel 1861.
- Ieri (noi / vedere) un bel film.
- Mio nonno (emigrare) in Belgio nel 1954.
- Quest’anno (loro / cambiare) casa.
05 La pagina di storia
Completa il testo con il passato remoto e i tempi che lo accompagnano.
Herhaling concordanza dei tempi · B2: gerundio e participio
- Nel 1786 Goethe (partire) per l’Italia.
- Il viaggio (durare) quasi due anni e lo (portare) fino in Sicilia.
- Mentre (attraversare) le Alpi, (annotare) ogni dettaglio.
- Ciò che (vedere) a Roma gli (cambiare) la vita.
- Quando (tornare) a Weimar, (essere) un altro uomo.
- Il resoconto del viaggio (uscire) molti anni dopo.
Deze vijf zijn een voorproefje. Op de site staan er meer dan zevenhonderd, gratis en zonder account. Kies je volgende oefening →

Elk onderwerp, een wereld
In de app
amo Italiaans oefen je grammatica binnen thematische leerpaden met vakspecifieke woordenschat: il bar, i trasporti, il calcio, la moda, la burocrazia en zeventien andere. Kies je wereld en de grammatica komt vanzelf mee, ook in het Nederlands uitgelegd.
De helft van de A1-cursus gratis, zonder account
★★★★★(29)van Alessio, docent sinds 2018
Download
Nog één keer
Vertel het verre verleden:
- Mia bisnonna da Genova nel 1911.
- Il viaggio ventidue giorni.
- Quando New York, una lettera alla madre.
- I suoi figli non mai in Italia.
Veelgestelde vragen
Mag je de passato remoto en de passato prossimo in één zin combineren?
Waarom kan chiese zowel «kerken» als «hij vroeg» betekenen?
Moet ik de passato remoto leren?
Wat is het verschil met de passato prossimo?
Waarom zijn zoveel vormen onregelmatig?
Welke werkwoorden moet ik echt kennen?
Waar kom ik hem het vaakst tegen?
Credetti of credei: wat is goed?
De regelmatige vormenBronnen en methode
Dit hoofdstuk is geschreven vanuit de lespraktijk en volgt niveau C1 van het Europees Referentiekader. Om verder te lezen:
- Treccani, La grammatica italiana: uitgebreide Italiaanse referentiegrammatica, online
- Raad van Europa, CEFR Companion Volume (2020): niveaubeschrijvingen

Alessio
- Master ITALS, Università Ca’ Foscari Venezia
- Master Italiaans als tweede taal, Università Giustino Fortunato (Benevento)
- Geeft les sinds 2018 · 45 beoordelingen