Download on the App StoreVerder in de appIn de app
25 leesboeken op niveau en een woordenboek met 4.000 woordenApp Store★★★★★(29)van Alessio, docent sinds 2018Ga verder in de app →

Grammatica · C1

Het formele register

door Alessio · docent Italiaans voor anderstaligen, master ITALS

Een drukke straat, met de Dom van Milaan aan het eind · Italiaanse grammatica C1
Recarsi, effettuare, pervenire: de taal van de kantoren is niet die van de straat.

Formeel Italiaans maakt van werkwoorden zelfstandige naamwoorden: «hanno consegnato i documenti» wordt la consegna dei documenti. Op dit mechanisme draaien officiële brieven, aanbestedingen en notulen: de nominalisering, plus woordenschat die een trede stijgt (recarsi, effettuare, pervenire).

  • 6min lezen
  • 15min oefeningen
  • C1niveau

Wat je leert

  • se paghi in ritardo
  • Wanneer gebruik je het formele register
  • De woordenschat die een trede stijgt
  • Formeel, niet opgeblazen
  • Woordenschat: la burocrazia

Italiaans en het Nederlands naast elkaar

Formeel Nederlands is beknopt en direct. Formeel Italiaans is langer en onpersoonlijker: si prega di confermare, resto a disposizione. Een Nederlandse zakelijke mail letterlijk vertaald klinkt in het Italiaans kortaf.

Neem deze pagina mee

Het overzicht van dit hoofdstuk als afdrukbare PDF (in het Nederlands, met de Italiaanse uitleg als bijlage): regels, typische fouten en de oefening met oplossingen. Het zit in de volledige cursus, of je krijgt alle 61 overzichten in één aankoop. Deze pagina blijft gratis, oefeningen inbegrepen.

Download dit overzicht met alle andere · € 9

Bij de volledige cursus zitten alle 61 overzichten er al bij.
Bekijk de voorbeelden van de werkbladen →

25 leesboeken op niveau en een woordenboek met 4.000 woordenApp Store★★★★★(29)van Alessio, docent sinds 2018Ga verder in de app →

De woorden van deze pagina

Sleep elk Italiaans woord naar zijn definitie, of tik eerst op het woord en dan op het vakje.

De nominalisering

SpreektaalFormeel
quando hanno consegnato i modulialla consegna dei moduli
prima che scada il bandoprima della scadenza del bando
se paghi in ritardoin caso di ritardato pagamento
appena approvano la domandaa seguito dell’approvazione della domanda

De woordenschat die een trede stijgt

AlledaagsFormeelIn een mededeling
andarerecarsirecarsi allo sportello 5
fareeffettuareeffettuare il versamento
arrivarepervenirele domande devono pervenire entro il 30
darerilasciarel’ufficio rilascia la ricevuta
chiedererichiedere / istanzapresentare istanza di rinnovo
Formeel Italiaans houdt ook van onpersoonlijk en passief: si comunica che, è fatto obbligo di. Maar pas op voor bureaucratees om het bureaucratees: goed formeel is precies, niet opgeblazen. Si procederà all’effettuazione della valutazione is gewoon valuteremo in slechte kleren.

Formeel, niet opgeblazen

In 1965 beschreef Italo Calvino in een krantenartikel een brigadier die de verklaring van een man uittypt: waar de man ‘vanochtend’ zegt, schrijft het proces-verbaal ‘in de vroege voormiddaguren’, en de kachel wordt een verwarmingsinstallatie. Calvino noemde die taal antilingua, de antitaal: een Italiaans dat wegvlucht voor concrete woorden uit angst simpel te klinken. Goed formeel Italiaans doet het omgekeerde: het kiest het precieze woord, niet het lange.

BureaucrateesFormeel en helder
in data odiernaoggi
si è provveduto all’inoltro della praticaabbiamo inoltrato la pratica
in relazione a quanto sopra espostoper questi motivi
è fatto obbligo di presentareè obbligatorio presentare
la S.V. è invitata aLa invitiamo a

De praktijktest: lees de zin hardop. Zou je hem aan de telefoon zelfs tegen een directeur niet zeggen, dan is het waarschijnlijk antitaal.

De afkortingen van officiële brieven

In brieven van instanties, banken en universiteiten komen een paar afkortingen terug die niemand uitlegt:

AfkortingBetekenisVoorbeeld
c.m.corrente mese: deze maandentro il 15 c.m.
u.s.ultimo scorso: vorige maandla Sua del 30 u.s.
p.v.prossimo venturo: volgende maanddal 1° p.v.
c.a.alla cortese attenzione: ter attentie vanc.a. dott.ssa Bianchi
p.c.per conoscenza: in kopie (cc)p.c. Ufficio del personale
Spett.lespettabile: voor bedrijven en instanties, niet voor personenSpett.le Ditta Rossi
all.allegato: bijlageall. 2: copia del contratto

Goed om te weten

  • Formeel Italiaans kiest de onpersoonlijke en de lijdende vorm: si comunica che, si è provveduto a, viene richiesto. Wie handelt, verdwijnt, en soms is dat precies de bedoeling.
  • Korte voorzetsels worden lang: di → in merito a, per → al fine di, dopo → a seguito di, con → mediante.

De meest gemaakte fouten

  • vi scrivo per chiedervi se potete rinnovarmi il permesso → scrivo per richiedere il rinnovo del permesso (nominalisering)
  • dovete andare all’ufficio anagrafe → è necessario recarsi all’ufficio anagrafe (woordenschat en onpersoonlijk)
  • si procederà all’effettuazione del controllo del possesso dei requisiti → si verificherà il possesso dei requisiti (formeel, niet opgeblazen)
  • Spettabile dottoressa Rossi → Gentile dottoressa Rossi (spettabile is voor bedrijven en instanties)
  • Le invio in allegato il documento allegato → Le invio in allegato il documento (allegato maar één keer)

Wist je dat?

Formeel Italiaans is niet moeilijker Italiaans maar ander Italiaans: het gebruikt andere werkwoordsvormen (meer conjunctief, meer passief), andere voegwoorden (qualora, laddove, ai sensi di) en een woordvolgorde die het werkwoord vaak achteraan zet. Wie in Italië met een overheidsinstantie te maken krijgt, ontdekt dat het burocratese een taal op zich is, waar Italianen zelf ook over klagen.

Het bureaucratees gezien door de klassiekers

Het probleem is oud: Manzoni lachte er in 1840 al om.

«quelle gride, ripubblicate e rinforzate di governo in governo, non servivano ad altro che ad attestare ampollosamente l’impotenza de’ loro autori»

‘die gride, van regering tot regering opnieuw uitgevaardigd en aangescherpt, dienden nergens anders toe dan om hoogdravend te getuigen van de onmacht van hun opstellers’

De gride waren de verordeningen van het Spaanse bestuur in Milaan, plechtig en vol titels. Manzoni citeert er lange stukken uit en doet ze dan af met één bijwoord: ampollosamente, hoogdravend. Het komt van het Latijnse ampulla, een buikig flesje: de Romeinen gebruikten het woord al voor opgeblazen taal. Hoe meer de taal opzwelt, hoe minder de wet werkt.

Alessandro Manzoni, I promessi sposi, hfst. I (1840)
«è perchè la penna la tengon loro: e così, le parole che dicon loro, volan via, e spariscono; le parole che dice un povero figliuolo, stanno attenti bene, e presto presto le infilzan per aria, con quella penna, e te le inchiodano sulla carta»

‘dat komt omdat zíj de pen vasthouden: en dus vliegen de woorden die zij zeggen weg en verdwijnen ze; maar de woorden die een arme jongen zegt, daar letten ze goed op, en vliegensvlug prikken ze die met die pen uit de lucht en spijkeren ze op het papier’

Renzo legt in de herberg op zijn manier de macht van het geschreven woord uit: wie de pen vasthoudt, bepaalt welke woorden blijven. Het is de brigadier van Calvino, honderdtwintig jaar eerder. Let ook op het gesproken Toscaans: tengon, dicon, volan, met de laatste klinker weggevallen.

Alessandro Manzoni, I promessi sposi, hfst. XIV (1840)
«Il sinonimo burocratese (che talvolta indica nello specifico l’italiano burocratico) è attestato in italiano dal 1979»

‘Het synoniem burocratese (dat soms specifiek het bureaucratische Italiaans aanduidt) is in het Italiaans geattesteerd sinds 1979’

Het woord is jong, het verschijnsel oud. Het achtervoegsel -ese, dat van inglese en francese, behandelt het als een vreemde taal: en zo voelt het ook voor wie een brief van de belastingdienst openmaakt.

Uit het artikel Linguaggio burocratico op de Italiaanse Wikipedia, tekst beschikbaar onder de licentie CC BY-SA 4.0.
Een open groen stempelkussen op een steen
Si prega di effettuare il versamento entro il 30 del mese.

Oefeningen

Vijf oefeningen op volgorde van moeilijkheid. De laatste halen er eerdere onderwerpen bij.

  1. 01 Dal parlato allo scritto

    Riscrivi in registro formale.

    1. Ti mando i documenti. →
    2. Ti scrivo per chiederti una cosa. →
    3. Scusa il ritardo. →
    4. Fammi sapere. →
    5. Ho bisogno di sapere quando. →
    6. Grazie mille. →

  2. 02 Le formule della lettera

    Completa con la formula adatta.

    1. Dottoressa Rossi, (apertura formale)
    2. Con la presente comunicarLe che… (verbo)
    3. a disposizione per ogni chiarimento.
    4. saluti (chiusura neutra)
    5. osservanza (chiusura molto formale)
    6. In di un Suo riscontro, La ringrazio.

  3. 03 Il lessico si alza

    Sostituisci la parola con il corrispondente formale.

    1. dare →
    2. chiedere →
    3. dire →
    4. finire →
    5. cominciare →
    6. mandare →
    7. parlare di →

  4. 04 Costruzioni impersonali

    Il formale evita l’io. Riscrivi con si, passivo o forma impersonale.

    1. Abbiamo deciso di rinviare. →
    2. Vi comunichiamo la data. →
    3. Ho allegato il modulo. →
    4. Chiediamo di rispondere entro venerdì. →
    5. Abbiamo ricevuto la domanda. →
    6. Faremo sapere l’esito. →

  5. 05 La richiesta all’ufficio

    Completa la lettera in registro formale. Attenzione alle maiuscole di cortesia.

    Herhaling forme implicite · B2: forma passiva

    1. Dottore,
    2. la presente per richiedere copia del certificato di residenza.
    3. Come da telefonici, allego la documentazione richiesta.
    4. pregarLa di confermarmi l’avvenuta ricezione.
    5. Resto a disposizione e ringrazio per la cortese attenzione.
    6. saluti,

Deze vijf zijn een voorproefje. Op de site staan er meer dan zevenhonderd, gratis en zonder account. Kies je volgende oefening →

Elk onderwerp, een wereld

In de app amo Italiaans oefen je grammatica binnen thematische leerpaden met vakspecifieke woordenschat: il bar, i trasporti, il calcio, la moda, la burocrazia en zeventien andere. Kies je wereld en de grammatica komt vanzelf mee, ook in het Nederlands uitgelegd.

De helft van de A1-cursus gratis, zonder account

€5,83 per maandjaarabonnement

★★★★★(29)van Alessio, docent sinds 2018

Download amo Italiaans voor iPhone ↗︎

Zoek op amo Italiaans

De stenen trap van een oud palazzo, met geschilderde beelden op de muren
Gli interessati sono pregati di recarsi allo sportello.

Nog één keer

Stijg van register:

  1. Le domande devono entro il 31 marzo.
  2. Per il ritiro è necessario personalmente allo sportello.
  3. smarrimento, presentare denuncia.
  4. L’ufficio l’attestato entro trenta giorni.
  5. Prima del contratto, inviare disdetta.

Veelgestelde vragen

Hoe schrijf je «in de bijlage» in een formele mail?
In allegato: in allegato trova il modulo compilato, of formeler si trasmette in allegato. Gewoon en beleefd is ook Le allego il documento. In de onderwerpregel staat vaak alleen Allegato: met de naam van het bestand. Vergeet de bijlage dan niet: mi scuso, ho dimenticato l'allegato komt in elke inbox voor.
Hoe vraag je beleefd om een antwoord?
Met een vaste formule aan het eind: resto in attesa di un Suo cortese riscontro, ik zie uw antwoord met belangstelling tegemoet. Korter is in attesa di un Suo riscontro, porgo cordiali saluti. Een directe vraag als «graag hoor ik zo snel mogelijk van u» klinkt in het Italiaans al snel ongeduldig.
Welke aanhef gebruik je in een formele e-mail?
Gentile plus naam, of Egregio Dottor Rossi in zeer formele gevallen. Afsluiten met Cordiali saluti of, formeler, Distinti saluti. Nooit Caro tegen een onbekende.
Waarom staan er zo veel titels in Italiaanse brieven?
Omdat titels in Italië sociaal gewicht hebben: Dottore voor iedereen met een universitaire graad, Ingegnere, Avvocato, Architetto. Ze weglaten kan onbeleefd overkomen.
Welke voegwoorden horen bij formeel Italiaans?
Qualora (indien), laddove (waar, indien), affinché, in quanto, ai sensi di, di cui sopra. De meeste vragen de conjunctief.
Hoe formeel is het Lei in e-mails?
Standaard bij elk zakelijk contact tot de ander overgaat op tu. Let op de hoofdletter: Lei, La ringrazio, Le scrivo, ook midden in de zin.
Wat is burocratese?
De ambtelijke taal van formulieren en decreten: lange nominale constructies, passieven, verouderde woorden. In Italië bestaat een beweging voor vereenvoudiging, en de Accademia della Crusca voert daar al decennia campagne voor.
Wat betekenen c.m., u.s. en p.v. in brieven?
Het zijn afkortingen uit het ambtelijke Italiaans: c.m. is corrente mese (il 5 c.m. is de 5e van deze maand), u.s. is ultimo scorso (vorige maand), p.v. is prossimo venturo (volgende maand). In e-mails van nu is het duidelijker om de volledige datum te schrijven.
Het formele register (C1): De nominaliseringDe nominalisering

Bronnen en methode

Dit hoofdstuk is geschreven vanuit de lespraktijk en volgt niveau C1 van het Europees Referentiekader. Om verder te lezen:

Alessio
Geschreven en nagekeken door

Alessio

  • Master ITALS, Università Ca’ Foscari Venezia
  • Master Italiaans als tweede taal, Università Giustino Fortunato (Benevento)
  • Geeft les sinds 2018 · 45 beoordelingen
Meer over Alessio →