Grammatica · C1
De als-zin: type 3 en gemengd
door Alessio · docent Italiaans voor anderstaligen, master ITALS

Het derde type is de grammatica van de spijt: se avessi accettato quell’offerta, oggi sarei a Milano. Congiuntivo trapassato in de als-zin, condizionale passato (of presente, bij gemengde types) in het gevolg. Het is de tijd van de carrièrebalans.
- 7min lezen
- 22min oefeningen
- C1niveau
Wat je leert
- ipotesi, conseguenza passata
- Wanneer gebruik je de als-zin
- Type 3: onwerkelijkheid in het verleden
- Een hypothese zonder se
- Woordenschat: la carriera
Italiaans en het Nederlands naast elkaar
Het derde type sluit goed aan: se avessi saputo, sarei venuto = als ik het geweten had, was ik gekomen. Ook de gemengde vorm bestaat in beide talen: een oorzaak in het verleden, een gevolg in het heden.
Neem deze pagina mee
Het overzicht van dit hoofdstuk als afdrukbare PDF (in het Nederlands, met de Italiaanse uitleg als bijlage): regels, typische fouten en de oefening met oplossingen. Het zit in de volledige cursus, of je krijgt alle 61 overzichten in één aankoop. Deze pagina blijft gratis, oefeningen inbegrepen.
Bij de volledige cursus zitten alle 61 overzichten er al bij.
Bekijk de voorbeelden van de werkbladen →
De hypothese opent een zijtak: komt die uit, dan volgt het gevolg op de condizionale.



De woorden van deze pagina
Sleep elk Italiaans woord naar zijn definitie, of tik eerst op het woord en dan op het vakje.
Type 3: onwerkelijkheid in het verleden
| Onderdeel | Vorm | Voorbeeld |
|---|---|---|
| ipotesi | se + congiuntivo trapassato | se avessi studiato ingegneria… |
| conseguenza passata | condizionale passato | …avrei trovato lavoro prima |
De gemengde types: een verleden dat op het heden drukt
| Als-zin | Gevolg | Voorbeeld |
|---|---|---|
| nel passato (trapassato) | nel presente (condizionale presente) | se avessi accettato, ora sarei dirigente |
| permanente (imperfetto) | nel passato (condizionale passato) | se fossi più paziente, non avrei litigato col capo |
Een hypothese zonder se
Op C1 heeft een hypothese niet altijd se nodig. Dit zijn de gangbaarste omwegen, van de spreektaal tot de geschreven tekst:
| Constructie | Voorbeeld | Betekent |
|---|---|---|
| fossi in te (als ik jou was) | fossi in te, accetterei | se io fossi te |
| a + infinitief | a saperlo prima, sarei partito ieri | se l’avessi saputo prima |
| senza / con + zelfstandig naamwoord | senza il tuo aiuto non ce l’avrei fatta | se tu non mi avessi aiutato |
| gerundio | potendo, l’avrei fatto | se avessi potuto |
| congiuntivo zonder se | avessi saputo, sarei venuto | se avessi saputo |
Alleen gebruikt wordt de laatste vorm pure spijt: avessi ascoltato mia madre!, had ik maar naar mijn moeder geluisterd!
Wanneer na se wel een condizionale staat
De regel ‘nooit de condizionale na se’ geldt voor de se van de hypothese. Leidt se een indirecte vraag in en betekent het ‘of’, dan is de condizionale heel gewoon: non so se avrebbe accettato (ik weet niet of hij het zou hebben aangenomen), mi chiedo se sarebbe stato meglio restare. De snelle test: kun je er o no (of niet) achter zetten, dan is het een vraag, geen hypothese. Het Nederlands helpt: waar ‘of’ past en niet ‘als’, mag de condizionale blijven.
Goed om te weten
- Met altrimenti of in caso contrario laat je de als-zin weg: avevo il navigatore, altrimenti mi sarei perso.
- Het gemengde type werkt ook andersom, van het heden naar het verleden: se fossi più paziente, non avrei litigato con lui. Een eigenschap die nog geldt, verklaart iets wat al gebeurd is.
De meest gemaakte fouten
se avrei saputo del colloquio, mi sarei preparato→ se avessi saputo del colloquio, mi sarei preparato (nooit de condizionale na se)se avessi accettato, oggi sarei stato a Milano→ se avessi accettato, oggi sarei a Milano (gevolg in het heden: condizionale presente)se firmavo quel contratto, ora ero ricco (in una mail formale)→ se avessi firmato quel contratto, ora sarei ricco (geschreven register)se fossi partito prima, avrei arrivato in tempo→ se fossi partito prima, sarei arrivato in tempo (arrivare neemt essere)se avessi lo saputo, te l’avrei detto→ se l’avessi saputo, te l’avrei detto (het voornaamwoord staat vóór het hulpwerkwoord)
Wist je dat?
Het derde type gaat over wat niet is gebeurd, en dat is de moeilijkste constructie van het Italiaans: se avessi saputo, sarei venuto, conjunctief plusquamperfectum plus condizionale passato. Vier woorden hulpwerkwoord voor één gedachte. Vandaar dat het gesproken Italiaans er een sluipweg voor heeft gevonden, met twee keer de imperfetto: se lo sapevo, venivo. Iedereen zegt het, geen leraar schrijft het op.
De als-zin in echte teksten
Twee sprookjesdokters, een berouwvolle roker en een kleermaker die zijn woorden niet vindt.
«A mio credere il burattino è bell’e morto: ma se per disgrazia non fosse morto, allora sarebbe indizio sicuro che è sempre vivo!»‘Naar mijn mening is de pop zo dood als een pier: maar als hij ongelukkigerwijs niet dood mocht zijn, dan zou dat een zeker teken zijn dat hij nog leeft!’
De Raaf, als dokter geroepen, stelt een diagnose die helemaal niets zegt. Let op de vorm: fosse morto lijkt een congiuntivo trapassato van type 3, maar morto is hier een bijvoeglijk naamwoord, net als vivo in het antwoord van de Uil (se non fosse vivo): het is een type 2 over het heden. Grammaticaal perfect, medisch wat minder.
«Se essa si fosse rotto l’osso del collo la mia posizione sarebbe stata semplificata di molto.»‘Als zij haar nek had gebroken, zou mijn positie een stuk eenvoudiger zijn geworden.’
Een type 3 uit het boekje, met een passieve condizionale passato. Zeno denkt het over de verpleegster die net van de trap is gegleden: de als-zin is ook goed om onedele gedachten op te biechten.
«E quante volte, tornandoci sopra, e rimettendosi col pensiero in quella circostanza, gli venivano in mente, quasi per dispetto, parole che tutte sarebbero state meglio di quell’insulso si figuri! Ma, come dice un antico proverbio, del senno di poi ne son piene le fosse.»‘En hoe vaak kwamen hem, als hij erop terugkwam en zich in gedachten weer in dat moment verplaatste, haast uit pesterij woorden te binnen die allemaal beter zouden zijn geweest dan dat flauwe si figuri! Maar, zoals een oud spreekwoord zegt, van wijsheid achteraf liggen de greppels vol.’
De dorpskleermaker kon tegenover de kardinaal alleen si figuri! (‘geen dank!’) uitbrengen. De condizionale passato sarebbero state draagt een verzwegen hypothese mee (als hij ze had gezegd). En het spreekwoord vat type 3 het best samen: senno di poi, wijsheid achteraf, de wijsheid die komt als je er niets meer aan hebt.

Oefeningen
Vijf oefeningen op volgorde van moeilijkheid. De laatste halen er eerdere onderwerpen bij.
01 L’irrealtà nel passato
Se + congiuntivo trapassato, poi condizionale composto. Completa.
- Se (io / sapere) , (venire) .
- Se (tu / studiare) , (passare) l’esame.
- Se (noi / partire) prima, (arrivare) in tempo.
- Se me lo (loro / dire) , li (io / aiutare) .
- Se (non piovere) , (noi / uscire) .
- Se (lei / accettare) , ora (essere) a Roma.
02 I misti
Passato nell’ipotesi e presente nella conseguenza, o il contrario. Completa.
- Se (io / studiare) medicina, ora (essere) medico.
- Se (tu / essere) più prudente, non (avere) questo problema adesso.
- Se (lui / non essere) così testardo, (accettare) ieri.
- Se (noi / vivere) in città, (potere) venire alla riunione di ieri.
- Se (voi / avvisarmi) in tempo, ora (io / essere) lì.
- Se (lei / non essere) così brava, non l’(assumere) l’anno scorso.
03 Il rimpianto
Riscrivi con il periodo ipotetico del terzo tipo.
- Non ho studiato, quindi non ho passato l’esame. →
- Era tardi, così non siamo usciti. →
- Non me l’ha detto, così non l’ho saputo. →
- Ho perso il treno perché mi sono svegliato tardi. →
- Non avevamo la mappa, quindi ci siamo persi. →
- Pioveva, così la festa è saltata. →
04 Altri modi per dire l’irreale
Riscrivi usando l’espressione indicata.
- Se avessi saputo… (magari) →
- Se non fosse stato per te, non ce l’avrei fatta. (senza) →
- Se avessi potuto, sarei venuto. (volentieri) →
- Se me l’avessero chiesto, avrei detto di sì. (bastava) →
- Se lo avessi visto prima… (avessi) →
- Se non avesse insistito, non sarei andato. (a meno che) →
05 La lettera mai spedita
Completa con ipotetiche del terzo tipo e miste.
Herhaling concordanza dei tempi · B2: periodo ipotetico 1 e 2
- Se te lo (io / dire) allora, forse oggi (noi / essere) ancora amici.
- Se (tu / non partire) così in fretta, ne (noi / parlare) .
- Se (io / essere) meno orgoglioso, ti (cercare) il giorno dopo.
- Se (esserci) ancora tempo, ti (io / chiedere) scusa adesso.
- bastato poco. (essere, condizionale composto)
- Se (tu / leggere) questa lettera, capiresti.
Deze vijf zijn een voorproefje. Op de site staan er meer dan zevenhonderd, gratis en zonder account. Kies je volgende oefening →

Elk onderwerp, een wereld
In de app
amo Italiaans oefen je grammatica binnen thematische leerpaden met vakspecifieke woordenschat: il bar, i trasporti, il calcio, la moda, la burocrazia en zeventien andere. Kies je wereld en de grammatica komt vanzelf mee, ook in het Nederlands uitgelegd.
De helft van de A1-cursus gratis, zonder account
★★★★★(29)van Alessio, docent sinds 2018
Download
Nog één keer
Bouw spijt en balansen:
- Se quell’offerta, carriera più in fretta.
- Se ieri il capo la mia proposta, oggi già operativi.
- Se più diplomatico, quella riunione non male.
Veelgestelde vragen
Zonder jou was het me niet gelukt: hoe zeg je dat?
Hoe zeg je «ik was bijna gevallen»?
Hoe maak je het derde type?
Wat is een gemengde als-zin?
Mag ik in gesproken taal twee keer de imperfetto gebruiken?
Hoe zeg je ‘ik had moeten’?
Kun je se weglaten?
Komt er na se echt nooit een condizionale?
Type 3: onwerkelijkheid in het verledenBronnen en methode
Dit hoofdstuk is geschreven vanuit de lespraktijk en volgt niveau C1 van het Europees Referentiekader. Om verder te lezen:
- Treccani, La grammatica italiana: uitgebreide Italiaanse referentiegrammatica, online
- Raad van Europa, CEFR Companion Volume (2020): niveaubeschrijvingen

Alessio
- Master ITALS, Università Ca’ Foscari Venezia
- Master Italiaans als tweede taal, Università Giustino Fortunato (Benevento)
- Geeft les sinds 2018 · 45 beoordelingen