Download on the App StoreVerder in de appIn de app
25 leesboeken op niveau en een woordenboek met 4.000 woordenApp Store★★★★★(29)van Alessio, docent sinds 2018Ga verder in de app →

Grammatica · C1

De als-zin: type 3 en gemengd

door Alessio · docent Italiaans voor anderstaligen, master ITALS

Het standbeeld De Denker · Italiaanse grammatica C1
Had ik ja gezegd, dan zat ik nu in Milaan: wie terugblikt, spreekt in type 3.

Het derde type is de grammatica van de spijt: se avessi accettato quell’offerta, oggi sarei a Milano. Congiuntivo trapassato in de als-zin, condizionale passato (of presente, bij gemengde types) in het gevolg. Het is de tijd van de carrièrebalans.

  • 7min lezen
  • 22min oefeningen
  • C1niveau

Wat je leert

  • ipotesi, conseguenza passata
  • Wanneer gebruik je de als-zin
  • Type 3: onwerkelijkheid in het verleden
  • Een hypothese zonder se
  • Woordenschat: la carriera

Italiaans en het Nederlands naast elkaar

Het derde type sluit goed aan: se avessi saputo, sarei venuto = als ik het geweten had, was ik gekomen. Ook de gemengde vorm bestaat in beide talen: een oorzaak in het verleden, een gevolg in het heden.

Neem deze pagina mee

Het overzicht van dit hoofdstuk als afdrukbare PDF (in het Nederlands, met de Italiaanse uitleg als bijlage): regels, typische fouten en de oefening met oplossingen. Het zit in de volledige cursus, of je krijgt alle 61 overzichten in één aankoop. Deze pagina blijft gratis, oefeningen inbegrepen.

Download dit overzicht met alle andere · € 9

Bij de volledige cursus zitten alle 61 overzichten er al bij.
Bekijk de voorbeelden van de werkbladen →

De tijdlijn
trapassatose…condizionaleNU

De hypothese opent een zijtak: komt die uit, dan volgt het gevolg op de condizionale.

25 leesboeken op niveau en een woordenboek met 4.000 woordenApp Store★★★★★(29)van Alessio, docent sinds 2018Ga verder in de app →

De woorden van deze pagina

Sleep elk Italiaans woord naar zijn definitie, of tik eerst op het woord en dan op het vakje.

Type 3: onwerkelijkheid in het verleden

OnderdeelVormVoorbeeld
ipotesise + congiuntivo trapassatose avessi studiato ingegneria…
conseguenza passatacondizionale passato…avrei trovato lavoro prima

De gemengde types: een verleden dat op het heden drukt

Als-zinGevolgVoorbeeld
nel passato (trapassato)nel presente (condizionale presente)se avessi accettato, ora sarei dirigente
permanente (imperfetto)nel passato (condizionale passato)se fossi più paziente, non avrei litigato col capo
De spreektaal staat de dubbele imperfetto toe (se lo sapevo, venivo), maar dat blijft spreektaal: in geschreven en professionele contexten is het volledige type 3 een visitekaartje. En zoals altijd: nooit de condizionale na se.

Een hypothese zonder se

Op C1 heeft een hypothese niet altijd se nodig. Dit zijn de gangbaarste omwegen, van de spreektaal tot de geschreven tekst:

ConstructieVoorbeeldBetekent
fossi in te (als ik jou was)fossi in te, accettereise io fossi te
a + infinitiefa saperlo prima, sarei partito ierise l’avessi saputo prima
senza / con + zelfstandig naamwoordsenza il tuo aiuto non ce l’avrei fattase tu non mi avessi aiutato
gerundiopotendo, l’avrei fattose avessi potuto
congiuntivo zonder seavessi saputo, sarei venutose avessi saputo

Alleen gebruikt wordt de laatste vorm pure spijt: avessi ascoltato mia madre!, had ik maar naar mijn moeder geluisterd!

Wanneer na se wel een condizionale staat

De regel ‘nooit de condizionale na se’ geldt voor de se van de hypothese. Leidt se een indirecte vraag in en betekent het ‘of’, dan is de condizionale heel gewoon: non so se avrebbe accettato (ik weet niet of hij het zou hebben aangenomen), mi chiedo se sarebbe stato meglio restare. De snelle test: kun je er o no (of niet) achter zetten, dan is het een vraag, geen hypothese. Het Nederlands helpt: waar ‘of’ past en niet ‘als’, mag de condizionale blijven.

Goed om te weten

  • Met altrimenti of in caso contrario laat je de als-zin weg: avevo il navigatore, altrimenti mi sarei perso.
  • Het gemengde type werkt ook andersom, van het heden naar het verleden: se fossi più paziente, non avrei litigato con lui. Een eigenschap die nog geldt, verklaart iets wat al gebeurd is.

De meest gemaakte fouten

  • se avrei saputo del colloquio, mi sarei preparato → se avessi saputo del colloquio, mi sarei preparato (nooit de condizionale na se)
  • se avessi accettato, oggi sarei stato a Milano → se avessi accettato, oggi sarei a Milano (gevolg in het heden: condizionale presente)
  • se firmavo quel contratto, ora ero ricco (in una mail formale) → se avessi firmato quel contratto, ora sarei ricco (geschreven register)
  • se fossi partito prima, avrei arrivato in tempo → se fossi partito prima, sarei arrivato in tempo (arrivare neemt essere)
  • se avessi lo saputo, te l’avrei detto → se l’avessi saputo, te l’avrei detto (het voornaamwoord staat vóór het hulpwerkwoord)

Wist je dat?

Het derde type gaat over wat niet is gebeurd, en dat is de moeilijkste constructie van het Italiaans: se avessi saputo, sarei venuto, conjunctief plusquamperfectum plus condizionale passato. Vier woorden hulpwerkwoord voor één gedachte. Vandaar dat het gesproken Italiaans er een sluipweg voor heeft gevonden, met twee keer de imperfetto: se lo sapevo, venivo. Iedereen zegt het, geen leraar schrijft het op.

De als-zin in echte teksten

Twee sprookjesdokters, een berouwvolle roker en een kleermaker die zijn woorden niet vindt.

«A mio credere il burattino è bell’e morto: ma se per disgrazia non fosse morto, allora sarebbe indizio sicuro che è sempre vivo!»

‘Naar mijn mening is de pop zo dood als een pier: maar als hij ongelukkigerwijs niet dood mocht zijn, dan zou dat een zeker teken zijn dat hij nog leeft!’

De Raaf, als dokter geroepen, stelt een diagnose die helemaal niets zegt. Let op de vorm: fosse morto lijkt een congiuntivo trapassato van type 3, maar morto is hier een bijvoeglijk naamwoord, net als vivo in het antwoord van de Uil (se non fosse vivo): het is een type 2 over het heden. Grammaticaal perfect, medisch wat minder.

Carlo Collodi, Le avventure di Pinocchio, hfst. XVI (1881-1883)
«Se essa si fosse rotto l’osso del collo la mia posizione sarebbe stata semplificata di molto.»

‘Als zij haar nek had gebroken, zou mijn positie een stuk eenvoudiger zijn geworden.’

Een type 3 uit het boekje, met een passieve condizionale passato. Zeno denkt het over de verpleegster die net van de trap is gegleden: de als-zin is ook goed om onedele gedachten op te biechten.

Italo Svevo, La coscienza di Zeno, hoofdstuk ‘Il fumo’ (1923)
«E quante volte, tornandoci sopra, e rimettendosi col pensiero in quella circostanza, gli venivano in mente, quasi per dispetto, parole che tutte sarebbero state meglio di quell’insulso si figuri! Ma, come dice un antico proverbio, del senno di poi ne son piene le fosse.»

‘En hoe vaak kwamen hem, als hij erop terugkwam en zich in gedachten weer in dat moment verplaatste, haast uit pesterij woorden te binnen die allemaal beter zouden zijn geweest dan dat flauwe si figuri! Maar, zoals een oud spreekwoord zegt, van wijsheid achteraf liggen de greppels vol.’

De dorpskleermaker kon tegenover de kardinaal alleen si figuri! (‘geen dank!’) uitbrengen. De condizionale passato sarebbero state draagt een verzwegen hypothese mee (als hij ze had gezegd). En het spreekwoord vat type 3 het best samen: senno di poi, wijsheid achteraf, de wijsheid die komt als je er niets meer aan hebt.

Alessandro Manzoni, I promessi sposi, hfst. XXIV (1840)
Een wit bureau langs het raam, met een laptop en een blauwe stoel
Se avessi accettato quel posto, oggi lavorerei qui.

Oefeningen

Vijf oefeningen op volgorde van moeilijkheid. De laatste halen er eerdere onderwerpen bij.

  1. 01 L’irrealtà nel passato

    Se + congiuntivo trapassato, poi condizionale composto. Completa.

    1. Se (io / sapere) , (venire) .
    2. Se (tu / studiare) , (passare) l’esame.
    3. Se (noi / partire) prima, (arrivare) in tempo.
    4. Se me lo (loro / dire) , li (io / aiutare) .
    5. Se (non piovere) , (noi / uscire) .
    6. Se (lei / accettare) , ora (essere) a Roma.

  2. 02 I misti

    Passato nell’ipotesi e presente nella conseguenza, o il contrario. Completa.

    1. Se (io / studiare) medicina, ora (essere) medico.
    2. Se (tu / essere) più prudente, non (avere) questo problema adesso.
    3. Se (lui / non essere) così testardo, (accettare) ieri.
    4. Se (noi / vivere) in città, (potere) venire alla riunione di ieri.
    5. Se (voi / avvisarmi) in tempo, ora (io / essere) lì.
    6. Se (lei / non essere) così brava, non l’(assumere) l’anno scorso.

  3. 03 Il rimpianto

    Riscrivi con il periodo ipotetico del terzo tipo.

    1. Non ho studiato, quindi non ho passato l’esame. →
    2. Era tardi, così non siamo usciti. →
    3. Non me l’ha detto, così non l’ho saputo. →
    4. Ho perso il treno perché mi sono svegliato tardi. →
    5. Non avevamo la mappa, quindi ci siamo persi. →
    6. Pioveva, così la festa è saltata. →

  4. 04 Altri modi per dire l’irreale

    Riscrivi usando l’espressione indicata.

    1. Se avessi saputo… (magari) →
    2. Se non fosse stato per te, non ce l’avrei fatta. (senza) →
    3. Se avessi potuto, sarei venuto. (volentieri) →
    4. Se me l’avessero chiesto, avrei detto di sì. (bastava) →
    5. Se lo avessi visto prima… (avessi) →
    6. Se non avesse insistito, non sarei andato. (a meno che) →

  5. 05 La lettera mai spedita

    Completa con ipotetiche del terzo tipo e miste.

    Herhaling concordanza dei tempi · B2: periodo ipotetico 1 e 2

    1. Se te lo (io / dire) allora, forse oggi (noi / essere) ancora amici.
    2. Se (tu / non partire) così in fretta, ne (noi / parlare) .
    3. Se (io / essere) meno orgoglioso, ti (cercare) il giorno dopo.
    4. Se (esserci) ancora tempo, ti (io / chiedere) scusa adesso.
    5. bastato poco. (essere, condizionale composto)
    6. Se (tu / leggere) questa lettera, capiresti.

Deze vijf zijn een voorproefje. Op de site staan er meer dan zevenhonderd, gratis en zonder account. Kies je volgende oefening →

Elk onderwerp, een wereld

In de app amo Italiaans oefen je grammatica binnen thematische leerpaden met vakspecifieke woordenschat: il bar, i trasporti, il calcio, la moda, la burocrazia en zeventien andere. Kies je wereld en de grammatica komt vanzelf mee, ook in het Nederlands uitgelegd.

De helft van de A1-cursus gratis, zonder account

€5,83 per maandjaarabonnement

★★★★★(29)van Alessio, docent sinds 2018

Download amo Italiaans voor iPhone ↗︎

Zoek op amo Italiaans

De wolkenkrabbers van Milaan gezien boven de daken van de stad
Se fossi rimasto, oggi vivrei a Milano.

Nog één keer

Bouw spijt en balansen:

  1. Se quell’offerta, carriera più in fretta.
  2. Se ieri il capo la mia proposta, oggi già operativi.
  3. Se più diplomatico, quella riunione non male.

Veelgestelde vragen

Zonder jou was het me niet gelukt: hoe zeg je dat?
Senza di te non ce l'avrei fatta, of uitgebreider se non fosse stato per te, non ce l'avrei fatta. Het Nederlands kan de als-zin in «zonder jou» stoppen, het Italiaans ook, maar de hoofdzin blijft een condizionale passato. Let op senza di te: voor een voornaamwoord krijgt senza een di.
Hoe zeg je «ik was bijna gevallen»?
Met per poco non: per poco non cadevo, of per poco non sono caduto. De non ontkent hier niets: het betekent dat het scheelde een haar. In de spreektaal staat er vaak de imperfetto. Een vorm als sarei quasi caduto is niet fout, maar veel minder gewoon.
Hoe maak je het derde type?
Se plus congiuntivo trapassato, dan de condizionale passato: se avessi studiato, avrei passato l'esame. Allebei voltooid, want allebei niet gebeurd.
Wat is een gemengde als-zin?
Eén waarin de twee helften niet in dezelfde tijd liggen: se avessi studiato, adesso sarei laureato. De voorwaarde ligt in het verleden, het gevolg in het heden. Heel gewoon en volkomen correct.
Mag ik in gesproken taal twee keer de imperfetto gebruiken?
Je hoort het overal: se lo sapevo, venivo. Grammatica's noemen het spreektalig; schrijf het niet in een e-mail of examen, maar wees niet verbaasd als een Italiaan het zegt.
Hoe zeg je ‘ik had moeten’?
Met de condizionale passato van het modale werkwoord: avrei dovuto studiare, sarei dovuto andare. Dat is de vorm van spijt.
Kun je se weglaten?
Ja, in verzorgde stijl, door de conjunctief vooraan te zetten: avessi saputo, sarei venuto. Dat is literair en klinkt intens; in het dagelijkse Italiaans blijft se staan.
Komt er na se echt nooit een condizionale?
Nooit na de se van een hypothese: se avessi saputo, nooit se avrei saputo. Maar als se een indirecte vraag inleidt en ‘of’ betekent, is de condizionale prima: non so se avrebbe accettato.
De als-zin: type 3 en gemengd (C1): Type 3: onwerkelijkheid in het verledenType 3: onwerkelijkheid in het verleden

Bronnen en methode

Dit hoofdstuk is geschreven vanuit de lespraktijk en volgt niveau C1 van het Europees Referentiekader. Om verder te lezen:

Alessio
Geschreven en nagekeken door

Alessio

  • Master ITALS, Università Ca’ Foscari Venezia
  • Master Italiaans als tweede taal, Università Giustino Fortunato (Benevento)
  • Geeft les sinds 2018 · 45 beoordelingen
Meer over Alessio →