Grammatica · C1
De gewijzigde zelfstandige naamwoorden
door Alessio · docent Italiaans voor anderstaligen, master ITALS

Het Italiaans hervormt de wereld met achtervoegsels: un tavolino op het plein, una macchinona uit Amerika, una giornataccia. Vier families (-ino, -etto voor klein en lief, -one voor groot, -accio voor slecht) die samen de halve spreektaal kleur geven.
- 8min lezen
- 15min oefeningen
- C1niveau
Wat je leert
- -ino / -etto / -ello, -one, -accio, -uccio
- Wanneer gebruik je de gewijzigde zelfstandige naamwoorden
- De meest gemaakte fouten
- Hoe ze gevormd worden, en vormen die woorden werden
- Woordenschat: la serata al bar
Het Italiaans en het Nederlands naast elkaar
Het Nederlands heeft -je en -tje, dus verkleinwoorden zijn bekend terrein. Het Italiaans gaat verder: het heeft ook vergrotende (librone) en ongunstige vormen (tempaccio), en het achtervoegsel draagt toon, niet alleen grootte.
Neem deze pagina mee
Het overzicht van dit hoofdstuk als afdrukbare PDF (in het Nederlands, met de Italiaanse uitleg als bijlage): regels, typische fouten en de oefening met oplossingen. Het zit in de volledige cursus, of je krijgt alle 61 overzichten in één aankoop. Deze pagina blijft gratis, oefeningen inbegrepen.
Bij de volledige cursus zitten alle 61 overzichten er al bij.
Bekijk de voorbeelden van de werkbladen →



De woorden van deze pagina
Sleep elk Italiaans woord naar zijn definitie, of tik eerst op het woord en dan op het vakje.
De vier families
| Achtervoegsel | Waarde | Op het terras |
|---|---|---|
| -ino / -etto / -ello | klein, liefdevol | un tavolino, un aperitivetto, un momentino |
| -one | groot | un festone, un piattone di spaghetti, un simpaticone |
| -accio | ongunstig | una giornataccia, un caffettaccio, tempaccio |
| -uccio | teder of kleinerend | una casuccia accogliente, un regaluccio |
Een Italiaanse avond
| Zin | Nuance |
|---|---|
| prendiamoci un momentino per noi | liefdevol, ontspannen |
| che macchinona ha parcheggiato davanti al bar! | bewondering voor de omvang |
| dopo una settimanaccia, ci vuole un aperitivo | een zware week |
| ha una vocina timida ma una risatona contagiosa | speels contrast |
Hoe je een gewijzigde vorm maakt
Het achtervoegsel neemt de plaats in van de laatste klinker: libro → librone, casa → casetta. Tot zover is het makkelijk. De verrassingen komen als een woord het achtervoegsel niet zomaar aanneemt.
| Wat er gebeurt | Voorbeeld | Hoe het werkt |
|---|---|---|
| een stukje ertussen | cuore → cuoricino, libro → libricino, topo → topolino, bastone → bastoncino | tussen stam en achtervoegsel komt een tussenvoegsel: -ic-, -ol-, -c- |
| twee achtervoegsels tegelijk | casa → casetta → casettina, fiore → fiorellino | de achtervoegsels stapelen zich op, en de tederheid ook |
| vrouwelijk wordt mannelijk | la febbre → il febbrone, la porta → il portone | met -one wordt het woord vaak mannelijk |
| mannelijke woorden op -a | il problema → il problemino, il programma → il programmino | ze blijven mannelijk en krijgen -ino |
| uomo verliest zijn u | omino, omone, omaccio | als de klemtoon naar het achtervoegsel verschuift, valt de tweeklank uo weg, zoals in buono → bontà |
Het geslacht verandert dus net als in het Nederlands, waar elk verkleinwoord onzijdig wordt: de tafel, maar het tafeltje. Ook bijvoeglijke naamwoorden krijgen achtervoegsels (bellino, grandicello, furbetto), en een paar werkwoorden met eigen achtervoegsels: dormicchiare, canticchiare, saltellare zijn dommelen, neuriën en huppelen, dus een beetje of af en toe slapen, zingen en springen.
Gewijzigde vormen die geen gewijzigde vormen meer zijn
Veel woorden zijn als gewijzigde vorm geboren en hebben daarna een eigen leven gekregen: het woordenboek noemt ze als nieuwe woorden, en wie ze gebruikt hoort het achtervoegsel niet meer. Precies zoals meisje, dat ooit een kleine meid was.
| Woord | Komt van | Betekent nu |
|---|---|---|
| il panino | il pane, brood | een belegd broodje, geen klein brood |
| il cassetto | la cassa, kist | een la |
| il rossetto | rosso, rood | lippenstift |
| il fumetto | il fumo, rook | een stripverhaal: de tekstballonnen leken op rookwolkjes |
| gli spaghetti | lo spago, touw | de pasta: letterlijk «touwtjes» |
| il milione | mille, duizend | duizend keer duizend |
Een miljoen is dus een vergrotende vorm: duizend, maar dan dik. Vandaar ook de titel van het boek van Marco Polo, Il Milione, dat over grote dingen genoeg te vertellen had.
Een gewijzigde vorm is een keuze van register
Een gewijzigde vorm meet niet alleen: hij zegt wat je vindt van wat je noemt. Daarom leeft hij in de spreektaal en in hartelijke teksten, en verdwijnt hij uit formele teksten: in een verslag schrijf je niet un problemino, maar un problema di lieve entità.
| Gebruik | Voorbeeld | Effect |
|---|---|---|
| een verzoek verzachten | mi fa una firmetta qui? · un favorino | het verzoek lijkt kleiner, dus makkelijker in te willigen: net als «even een krabbeltje zetten» |
| ironie of bewondering | un professorone · un affarone | de toon beslist |
| weinig waardering | un avvocatucolo · un dottorino | bij personen kan een gewijzigde vorm beledigen |
| genegenheid | nonnina · tesoruccio | de tederheid van de familie |
Goed om te weten
- Naast de achtervoegsels uit de tabel bestaan er minder gewone: -otto (ragazzotto, een stevige jongen), -icciolo (porticciolo, een haventje), -astro (giovinastro, met minachting).
- Ook bijwoorden krijgen een achtervoegsel: benino (best aardig), pianino (heel zachtjes), prestino (een beetje vroeg).
De meest gemaakte fouten
un piccolo tavolino→ un tavolino (het achtervoegsel zegt al klein)una giornata accia→ una giornataccia (het achtervoegsel last zich aan het woord)il finestrina del treno→ il finestrino del treno (mannelijke gewijzigde vorm)una problemina→ un problemino (problema is mannelijk, en de gewijzigde vorm ook)un uomino→ un omino (met de klemtoon op het achtervoegsel verliest uomo zijn u)in allegato trova il documentino(in een formele mail) → in allegato trova il documento (geen gewijzigde vormen in formeel register)
Wist je dat?
Het Italiaans bouwt met achtervoegsels wat het Nederlands met bijvoeglijke naamwoorden doet: ragazzo, ragazzino, ragazzone, ragazzaccio. Maar het systeem zit vol vallen, want sommige vormen zijn losgeraakt van hun oorsprong. Un tacchino is geen kleine hak maar een kalkoen; un mattone geen grote gek maar een baksteen; en een focaccia is geen lelijk vuur. Het achtervoegsel is er nog, de betekenis is weg.
Gewijzigde vormen bij de klassieken
Collodi gebruikt achtervoegsels zoals een schilder kleuren gebruikt: twee zijn genoeg om te weten aan welke kant een personage staat. Of om het te geloven.
«Allora uscì fuori il burattinaio, un omone così brutto, che metteva paura soltanto a guardarlo. Aveva una barbaccia nera come uno scarabocchio d’inchiostro»«Toen kwam de poppenspeler naar buiten, een kerel zo lelijk dat je al bang werd als je naar hem keek. Hij had een akelige zwarte baard, als een inktkrabbel»
Een vergrotende en een ongunstige vorm voor Mangiafoco: de lezer verwacht de schurk. In de twee hoofdstukken daarna niest de poppenspeler, krijgt medelijden en geeft Pinocchio vijf gouden munten. Het achtervoegsel had gelogen.
«Figuratevi un omino più largo che lungo, tenero e untuoso come una palla di burro, con un visino di melarosa, una bocchina che rideva sempre»«Stel je een mannetje voor, breder dan lang, zacht en vettig als een bal boter, met een snoetje als een roze appeltje en een mondje dat altijd lachte»
Drie lieve verkleinwoorden voor het Omino di burro, het botermannetje, dat jongens naar het Paese dei Balocchi brengt en ze daarna als ezels verkoopt. Hier liegt het achtervoegsel de andere kant op: de tederheid is het lokaas.
«quell’altro poveraccio mal capitato è fuor del tiro, e ha già avuto la sua: ecco che il cencio son diventato io»«die andere arme drommel, die pech heeft gehad, is buiten schot en heeft zijn deel al gehad: en nu ben ik de vaatdoek geworden»
Don Abbondio heeft het over Renzo. Poveraccio mengt medelijden met afstand, zoals je iemand van ver beklaagt; en de zin eindigt, zoals altijd bij hem, bij hemzelf. Il cencio is de lap: degene die uiteindelijk voor iedereen betaalt.

Oefeningen
Vijf oefeningen op volgorde van moeilijkheid. De laatste halen er eerdere onderwerpen bij.
01 I quattro tipi
Scrivi D (diminutivo), A (accrescitivo), V (vezzeggiativo) o P (peggiorativo).
- tavolino →
- librone →
- fratellino →
- parolaccia →
- casetta →
- tempaccio →
02 Forma l’alterato
Scrivi la forma richiesta.
- naso (diminutivo) →
- libro (accrescitivo) →
- ragazzo (peggiorativo) →
- cane (vezzeggiativo) →
- finestra (diminutivo) →
- vento (accrescitivo) →
03 I falsi alterati
Attenzione: non tutto ciò che sembra alterato lo è. Scrivi vero o falso alterato.
- tacchino (da tacco) →
- lampone (da lampa) →
- mattone (da matto) →
- librone (da libro) →
- bottone (da botto) →
- gattino (da gatto) →
04 La sfumatura
L’alterato cambia il tono, non solo la dimensione. Spiega con una parola che effetto dà.
- Fammi un favorino. →
- Che giornataccia! →
- È un lavoretto di due minuti. →
- Ha una vociona. →
- Un caffettino e vado. →
- È un professorone. →
05 Il racconto di famiglia
Completa con gli alterati adatti al tono della frase.
Herhaling registro formale · B2: posizione dell’aggettivo
- Abitavamo in una di due stanze. (casa, diminutivo)
- Mio nonno aveva un che si sentiva da lontano. (voce, accrescitivo)
- D’inverno faceva un terribile. (freddo, peggiorativo)
- La mia preparava il pane ogni sabato. (nonna, vezzeggiativo)
- Era una vita semplice, con qualche ogni tanto. (problema, diminutivo)
- Ma che meravigliosi. (tempo, plurale accrescitivo)
Deze vijf zijn een voorproefje. Op de site staan er meer dan zevenhonderd, gratis en zonder account. Kies je volgende oefening →

Elk onderwerp, een wereld
In de app
amo Italiaans oefen je grammatica binnen thematische leerpaden met vakspecifieke woordenschat: il bar, i trasporti, il calcio, la moda, la burocrazia en zeventien andere. Kies je wereld en de grammatica komt vanzelf mee, ook in het Nederlands uitgelegd.
De helft van de A1-cursus gratis, zonder account
★★★★★(29)van Alessio, docent sinds 2018
Download
Nog één keer
Kies de nuance:
- Ci sediamo a quel in piazza?
- Che : tutto storto dalla mattina.
- Hanno organizzato un per cento invitati.
- Aspetta un , arrivo subito.
- Guarda dal : si vede il mare.
Veelgestelde vragen
Een biertje, een wijntje: kan dat ook in het Italiaans?
Poverino, poveretto of poveraccio?
Welke achtervoegsels zijn er?
Kan ik ze vrij combineren?
Welke zijn valse verkleinwoorden?
Verandert het geslacht bij -one?
Waarvoor gebruiken Italianen ze het meest?
Kan elk woord een achtervoegsel krijgen?
De vier familiesBronnen en methode
Dit hoofdstuk is geschreven vanuit de lespraktijk en volgt niveau C1 van het Europees Referentiekader. Om verder te lezen:
- Treccani, La grammatica italiana: uitgebreide Italiaanse referentiegrammatica, online
- Raad van Europa, CEFR Companion Volume (2020): niveaubeschrijvingen

Alessio
- Master ITALS, Università Ca’ Foscari Venezia
- Master Italiaans als tweede taal, Università Giustino Fortunato (Benevento)
- Geeft les sinds 2018 · 45 beoordelingen