Grammatica · B1
Modale werkwoorden in het verleden
door Alessio · docent Italiaans voor anderstaligen, master ITALS

Dovere, potere en volere nemen in de verleden tijd het hulpwerkwoord van het werkwoord dat ze begeleiden: ho dovuto compilare (compilare neemt avere), sono dovuto andare (andare neemt essere). De bureaucratie biedt eindeloos veel voorbeelden.
- 5min lezen
- 17min oefeningen
- B1niveau
Wat je leert
- Het hulpwerkwoord van het werkwoord dat volgt
- Dovevo of ho dovuto: is het gebeurd of niet?
- Een ochtend bij de burgerlijke stand
- Woordenschat: la burocrazia
Het Italiaans en het Nederlands naast elkaar
Het Nederlands zegt ik moest zonder te verklappen of het gebeurd is. Het Italiaans wel: dovevo studiare laat het open, ho dovuto studiare zegt dat het gebeurde. En het hulpwerkwoord volgt het werkwoord dat erbij hoort: sono dovuto partire.
Neem deze pagina mee
Het overzicht van dit hoofdstuk als afdrukbare PDF (in het Nederlands, met de Italiaanse uitleg als bijlage): regels, typische fouten en de oefening met oplossingen. Het zit in de volledige cursus, of je krijgt alle 61 overzichten in één aankoop. Deze pagina blijft gratis, oefeningen inbegrepen.
Bij de volledige cursus zitten alle 61 overzichten er al bij.
Bekijk de voorbeelden van de werkbladen →
De passato prossimo vertelt een afgerond feit; de imperfetto schildert de achtergrond eromheen.



De woorden van deze pagina
Sleep elk Italiaans woord naar zijn definitie, of tik eerst op het woord en dan op het vakje.
De regel
| Begeleid werkwoord | Hulpwerkwoord | Voorbeeld aan het loket |
|---|---|---|
| met avere (compilare, firmare) | avere | ho dovuto compilare tre moduli |
| met essere (andare, tornare) | essere (het deelwoord buigt mee) | siamo dovuti tornare con la marca da bollo |
| zonder infinitief | avere | non ho potuto: c’era troppa fila |
Een ochtend bij de burgerlijke stand
| Zin | Waarom |
|---|---|
| ho voluto prenotare online | prenotare: avere |
| sono dovuta andare di persona lo stesso | andare: essere, vrouwelijke vorm |
| non ho potuto pagare col bancomat | pagare: avere |
| sono potuti entrare solo in due | entrare: essere |
Goed om te weten
- Ook sapere werkt als modaal werkwoord: non ho saputo rispondere, ik wist niet wat ik moest antwoorden (het lukte niet).
- Het Nederlandse «laten» is in het Italiaans fare met een infinitief: ho fatto riparare la macchina, ik heb de auto laten repareren. Lasciare betekent alleen «toestaan»: lasciami parlare.
De meest gemaakte fouten
sono dovuto firmare il modulo→ ho dovuto firmare il modulo (firmare neemt avere)ho dovuto andarci di persona… anzi: Anna ha dovuta andarci→ Anna è dovuta andarci (essere, en het deelwoord buigt mee)mi ho dovuto svegliare all’alba→ mi sono dovuto svegliare (voornaamwoord eerst: essere)
Netjes je excuses maken
De modale werkwoorden in de verleden tijd zijn de werkwoorden van het excuus. Dit zijn de vijf zinnen die je het vaakst nodig hebt, in een mail of aan het loket.
| Situatie | Italiaans |
|---|---|
| ik kon niet komen | purtroppo non sono potuto venire |
| ik kon je niet op tijd laten weten | non ho potuto avvisarti in tempo |
| ik moest de afspraak afzeggen | ho dovuto annullare l'appuntamento |
| ik was er graag bij geweest | avrei voluto esserci |
| het is me niet gelukt je te vinden | non sono riuscito a trovarti |
Een vrouw schrijft non sono potuta venire en non sono riuscita: het deelwoord buigt mee omdat het hulpwerkwoord essere is.
Bij de klassieken
«Quant’era meglio, che fossi andato a scuola!… Ho voluto dar retta ai compagni, e ora la pago!»‘Hoeveel beter was het geweest als ik naar school was gegaan!… Ik heb per se naar mijn kameraden willen luisteren, en nu krijg ik ervan langs!’
Ho voluto betekent hier: hij wilde het, en hij heeft het ook gedaan. Met volevo dar retta bleef open of het zover kwam. In dezelfde zin staan ook een imperfetto (quant'era meglio) en een congiuntivo (che fossi andato).
Wist je dat?
Potere, volere en dovere veranderen van betekenis al naargelang de verleden tijd die je kiest, en dat is een verschil dat het Nederlands niet maakt. Dovevo andare betekent «ik moest gaan» zonder te zeggen of ik ging; ho dovuto andare betekent dat ik ook echt ben gegaan. Hetzelfde met potevo en ho potuto: mogelijkheid tegenover gerealiseerde mogelijkheid.
Lees en begrijp
De grammatica van dit hoofdstuk in een tekst uit het dagelijks leven: een chat na de vergadering.
ultimo accesso 18:50
Vragen
Perché non è potuta andare alla riunione?
Quanto hanno dovuto aspettare in ospedale?
«Non sono potuta venire»: perché essere e non avere?
Completa: «Marco ___ restare a casa» (dovere, passato prossimo).

Oefeningen
Vijf oefeningen op volgorde van moeilijkheid. De laatste halen er eerdere onderwerpen bij.
01 Quale ausiliare
Het modale werkwoord neemt het hulpwerkwoord van het werkwoord dat erop volgt. Schrijf alleen het hulpwerkwoord.
- dovuto studiare
- dovuto partire
- potuto mangiare
- potuto uscire
- voluto restare
- voluto leggere
02 Al passato prossimo
Vul aan en laat het deelwoord meebuigen waar nodig.
- Ieri (io / dovere) lavorare fino a tardi.
- Anna (dovere) andare dal medico.
- (noi / non potere) venire alla festa.
- (loro / volere) pagare loro il conto.
- (tu / potere) finire il lavoro?
- Le ragazze (volere) tornare a piedi.
03 Con i pronomi cambia l’ausiliare
Staat het voornaamwoord vooraan, dan neem je het hulpwerkwoord van het tweede werkwoord: mi sono dovuto alzare, maar ho dovuto alzarmi. Vul aan.
- (io) Non potuto farlo.
- (io) Non potuto alzarmi.
- Non voluto dirmelo. (lui)
- Non voluto venire. (lui)
- dovuti partire subito. (noi)
- dovuto chiamarli. (noi)
04 Imperfetto o passato prossimo?
Dovevo laat open of ik het gedaan heb; ho dovuto zegt dat het gebeurd is. Kies, en zeg voor jezelf waarom.
- (io / dovere) studiare, ma sono uscito.
- (io / dovere) studiare tutta la notte: l’esame era il giorno dopo.
- (lei / volere) chiamarti, poi si è dimenticata.
- (lei / volere) chiamarti a tutti i costi, e l’ha fatto.
- (noi / potere) partire prima, ma abbiamo aspettato.
- (noi / non potere) partire: c’era sciopero.
05 La giornata storta
Vul de modale werkwoorden in de verleden tijd, de trapassato en voornaamwoorden in.
Herhaling trapassato prossimo · gecombineerde voornaamwoorden
- Stamattina (io / dovere) alzarmi alle cinque.
- (io / volere) prendere il treno delle sei, ma (partire) già.
- (io / non potere) avvisare nessuno: il telefono (scaricarsi) .
- In ufficio Marta mi (chiedere) i documenti e (io / non potere) dar. (a lei)
- (io / dovere) tornare a casa a prenderli.
- Alla fine tutto (sistemarsi) , ma (essere) una giornata lunga.
Deze vijf zijn een voorproefje. Op de site staan er meer dan zevenhonderd, gratis en zonder account. Kies je volgende oefening →

Elk onderwerp, een wereld
In de app
amo Italiaans oefen je grammatica binnen thematische leerpaden met vakspecifieke woordenschat: il bar, i trasporti, il calcio, la moda, la burocrazia en zeventien andere. Kies je wereld en de grammatica komt vanzelf mee, ook in het Nederlands uitgelegd.
De helft van de A1-cursus gratis, zonder account
★★★★★(29)van Alessio, docent sinds 2018
Download
Lees en begrijp
Nog een tekst met dezelfde grammatica: de excuusmail van een coöperatie.
Le consegne di ieri: avremmo dovuto avvisarvi prima
daAndrea Fabbri <a.fabbri@coopverde.it>
aclienti@coopverde.it
datagio 13 nov, 08:30
Gentili clienti,
ieri molte consegne non sono arrivate. Avremmo dovuto avvisarvi subito e non l'abbiamo fatto: scusateci.
Che cosa è successo? Il nostro furgone ha dovuto fermarsi per un guasto e il meccanico non è potuto arrivare prima di sera. Avremmo voluto noleggiarne un altro, ma ieri non abbiamo potuto trovarne uno libero.
Chi doveva ricevere la spesa ieri la riceverà oggi entro le 13, con un piccolo regalo. Chi non vuole aspettare può scriverci per il rimborso.
Grazie della pazienza,
Andrea
Vragen
Perché le consegne non sono arrivate?
Entro che ora arriva oggi la spesa di ieri?
«Avremmo dovuto avvisarvi»: che cosa esprime?
«Ieri Anna ___ uscire prima» (dovere): ed è uscita davvero. Completa.
Nog een tekst over dit onderwerp? Na het sollicitatiegesprek
Nog één keer
Kies het hulpwerkwoord van het modale werkwoord:
- (Io) compilare il modulo due volte.
- Anna tornare allo sportello 4.
- Non (noi) prenotare online.
- I testimoni venire di persona.
- (Io) alzare alle sei per fare la fila.
Veelgestelde vragen
Ik moest lachen: ho dovuto ridere?
Hoe zeg je «mogen»?
Wat betekent non ha voluto mangiare?
Wat is het verschil tussen dovevo en ho dovuto?
En tussen potevo en ho potuto?
Welk hulpwerkwoord nemen ze?
Hoe zeg je «ik had moeten»?
Wat betekent volevo in een verzoek?
De regelBronnen en methode
Dit hoofdstuk is geschreven vanuit de lespraktijk en volgt niveau B1 van het Europees Referentiekader. Om verder te lezen:
- Treccani, La grammatica italiana: uitgebreide Italiaanse referentiegrammatica, online
- Raad van Europa, CEFR Companion Volume (2020): niveaubeschrijvingen

Alessio
- Master ITALS, Università Ca’ Foscari Venezia
- Master Italiaans als tweede taal, Università Giustino Fortunato (Benevento)
- Geeft les sinds 2018 · 45 beoordelingen