Grammatica · C1
De impliciete vormen
door Alessio · docent Italiaans voor anderstaligen, master ITALS

Impliciete vormen zijn de hoge versnelling van verzorgd schrijven: pur avendo studiato tutta la notte (hoewel ik gestudeerd had), dopo aver consegnato la tesi (na het inleveren), prima di iscrivermi (voor ik me inschreef). Ze comprimeren bijzinnen tot enkele lettergrepen.
- 8min lezen
- 15min oefeningen
- C1niveau
Wat je leert
- pur + gerundio, prima di + infinito, senza + infinito, per + infinito passato
- Wanneer gebruik je de impliciete vormen
- De meest gemaakte fouten
- Het participio assoluto en de vijf betekenissen van het gerundio
- Woordenschat: l'università
Italiaans en het Nederlands naast elkaar
Het Nederlands gebruikt liever bijzinnen; het Italiaans dicht ze in met gerundium en deelwoord: avendo finito, uscì, finita la riunione, uscì. Wie dat niet doet, schrijft correct maar herkenbaar buitenlands Italiaans.
Neem deze pagina mee
Het overzicht van dit hoofdstuk als afdrukbare PDF (in het Nederlands, met de Italiaanse uitleg als bijlage): regels, typische fouten en de oefening met oplossingen. Het zit in de volledige cursus, of je krijgt alle 61 overzichten in één aankoop. Deze pagina blijft gratis, oefeningen inbegrepen.
Bij de volledige cursus zitten alle 61 overzichten er al bij.
Bekijk de voorbeelden van de werkbladen →



De woorden van deze pagina
Sleep elk Italiaans woord naar zijn definitie, of tik eerst op het woord en dan op het vakje.
Het repertoire
| Vorm | Staat gelijk aan | Op de campus |
|---|---|---|
| pur + gerundio | benché + congiuntivo | pur essendo stanco, ho seguito il seminario |
| dopo + infinito passato | dopo che + indicativo | dopo aver superato lo scritto, c’è l’orale |
| prima di + infinito | prima che (stesso soggetto) | prima di laurearmi, voglio un Erasmus |
| senza + infinito | senza che | ha citato la fonte senza averla letta davvero |
| per + infinito passato | causa | è stato lodato per aver scritto una tesi originale |
Van babbel naar essay
| Expliciet | Impliciet |
|---|---|
| benché avessi poco tempo, ho finito la ricerca | pur avendo poco tempo, ho finito la ricerca |
| dopo che ho discusso la tesi, ho festeggiato | dopo aver discusso la tesi, ho festeggiato |
| siccome era arrivato tardi, ha perso l’appello | essendo arrivato tardi, ha perso l’appello |
Het participio assoluto
Dit is de compactste impliciete vorm: een voltooid deelwoord, een zelfstandig naamwoord, en de bijzin staat er. Hij zegt dat een handeling voorbij was vóór de hoofdhandeling, en vaak ook waarom: finita la lezione, siamo andati al bar (na de les zijn we naar de bar gegaan). Anders dan het gerundio kan hij een eigen onderwerp hebben.
| Geval | Voorbeeld | Expliciet |
|---|---|---|
| overgankelijk werkwoord: passieve betekenis | letta la lettera, uscì | dopo che ebbe letto la lettera |
| werkwoord met essere: actieve betekenis | partiti gli ospiti, abbiamo riordinato | dopo che gli ospiti erano partiti |
| het voornaamwoord plakt achteraan | salutatili, se ne andò | dopo averli salutati |
| een eigen onderwerp | arrivato il professore, la lezione cominciò | quando arrivò il professore |
Het deelwoord neemt geslacht en getal over van het naamwoord ernaast: finita la cena, finiti gli esami, finite le vacanze. Finito la cena is een van de meest verspreide fouten, ook bij Italianen.
Het gerundio, één werkwoord met vijf beroepen
Hetzelfde gerundio verandert van betekenis van zin tot zin, en de lezer haalt die uit de context: dat is zijn kracht en zijn gevaar.
| Betekenis | Voorbeeld | Met een voegwoord |
|---|---|---|
| tijd | tornando a casa, ho incontrato Luca | mentre tornavo a casa |
| oorzaak | non avendo tempo, ha rinunciato | poiché non aveva tempo |
| wijze of middel | sbagliando s’impara (al doende leert men) | attraverso gli errori |
| voorwaarde | volendo, si può fare | se si vuole |
| toegeving | pur sapendolo, ha taciuto | benché lo sapesse |
Het samengestelde gerundio (avendo finito, essendo partita) zet de handeling vóór de hoofdhandeling: avendo finito presto, siamo usciti. Het onderwerp is in principe dat van de hoofdzin; de uitzonderingen zijn weinig en vast, met het onderwerp na het gerundio: Dio volendo (als God het wil), tempo permettendo (als het weer het toelaat). Ook spreekwoorden smokkelen: in l’appetito vien mangiando (de eetlust komt al etend) is het niet de eetlust die eet. Spreekwoorden vergeven we, scripties niet.
Let op bij werkwoorden van waarneming: ho visto Marco uscendo dal bar betekent dat ík de bar uit kwam. Als Marco naar buiten kwam, wil het Italiaans de infinitief, net als het Nederlands: ho visto Marco uscire dal bar, ik zag Marco de bar uit komen.
De infinitief met een voorzetsel
Voor een infinitief brengt elk voorzetsel zijn eigen betekenis mee, en verzorgd Italiaans gebruikt het in plaats van een hele bijzin:
| Constructie | Voorbeeld | Betekenis |
|---|---|---|
| a + infinitief | a pensarci bene, ha ragione lui | voorwaarde: als je erover nadenkt |
| da + infinitief | era così stanco da non reggersi in piedi | gevolg: zo moe dat |
| nel + infinitief | nel firmare, ha esitato | tijd: terwijl hij tekende |
| a forza di + infinitief | a forza di ripetere, l’ha imparato | aanhoudende oorzaak: door steeds te |
| invece di + infinitief | invece di studiare, guarda le serie | tegenstelling: in plaats van |
| fino a + infinitief | ha insistito fino a convincerlo | grens en gevolg: tot |
Goed om te weten
- Met een lidwoord wordt de infinitief een zelfstandig naamwoord: il mangiar bene, il fare, un continuo andare e venire.
- A met een infinitief kan een voorwaarde zijn: a pensarci bene, hai ragione; a sentire lui, è tutto facile, als je hem moet geloven.
De meest gemaakte fouten
dopo avere superando l’esame, festeggio→ dopo aver superato l’esame, festeggio (infinitief verleden, geen gerundio)pur ho studiato, non ho passato→ pur avendo studiato, non ho passato (pur neemt de gerundio)prima di che inizi la lezione, ripasso→ prima che inizi la lezione, ripasso (verschillende onderwerpen: expliciet) of prima di iniziare, ripassofinito la cena, siamo usciti→ finita la cena, siamo usciti (het deelwoord past zich aan het naamwoord aan)essendo stanchi, il professore ci ha lasciati uscire→ siccome eravamo stanchi, il professore ci ha lasciati uscire (verschillende onderwerpen: expliciet)ho visto Marco uscendo dal bar(als hij naar buiten kwam) → ho visto Marco uscire dal bar (werkwoord van waarneming + infinitief)
Wist je dat?
Beknopte bijzinnen zijn wat geschreven Italiaans zijn dichtheid geeft: finito il lavoro, uscii in plaats van quando ebbi finito il lavoro. Het Italiaans gebruikt daarvoor de infinitief, het gerundio en het participio, en kan zo een hele bijzin tot twee woorden terugbrengen. De enige voorwaarde is dezelfde als bij het gerundio: het onderwerp moet duidelijk zijn, meestal doordat het hetzelfde is als in de hoofdzin.
De impliciete vormen bij de klassieken
Dichters en romanschrijvers houden ervan omdat ze de zin lichter maken. Drie beroemde passages, drie verschillende vormen.
«Ma sedendo e mirando, interminati / Spazi di là da quella, e sovrumani / Silenzi, e profondissima quiete / Io nel pensier mi fingo»«Maar zittend en turend verbeeld ik mij in gedachten eindeloze ruimten daarachter, en bovenmenselijke stiltes, en diepste rust»
Twee gerundi openen de zin, en het onderwerp, io, komt pas drie verzen later: de regel van hetzelfde onderwerp wordt gerespecteerd, maar de lezer ontdekt het als laatste. Mi fingo betekent niet «ik doe alsof»: het is het Latijnse fingere, «vormen, verbeelden», waar ook fictie vandaan komt.
«Detto fatto, prese subito l’ascia arrotata per cominciare a levargli la scorza e a digrossarlo»«Zo gezegd, zo gedaan: hij pakte meteen de geslepen bijl om de schors eraf te halen en het hout grof te bewerken»
Twee participi assoluti aan elkaar geplakt: dit gezegd, meteen gedaan. Geen onderwerp, geen voegwoord, en meester Kers heeft de bijl al in de hand. Vandaag is detto fatto een gewone uitdrukking, precies ons «zo gezegd, zo gedaan». En per cominciare is nog een impliciete vorm, een doelbijzin.
«E il naufragar m’è dolce in questo mare.»«En het schipbreuk lijden is mij zoet in deze zee.»
Het laatste vers van het gedicht is een infinitief met lidwoord, dus een infinitief die zelfstandig naamwoord is geworden, en dan nog ingekort ook (naufragar voor naufragare). Il naufragare is geen schipbreuk: het is de handeling terwijl ze gebeurt, zonder einde. Een echt zelfstandig naamwoord kan dat niet zeggen.

Oefeningen
Vijf oefeningen op volgorde van moeilijkheid. De laatste halen er eerdere onderwerpen bij.
01 Dall’esplicito all’implicito
Riscrivi con l’infinito, quando il soggetto è lo stesso.
- Penso che io abbia ragione. →
- Credo che io sia in ritardo. →
- Spero che io possa venire. →
- Sono contento che io ti abbia incontrato. →
- Temo che io abbia sbagliato. →
- Dice che lui tornerà presto. →
02 Gerundio, participio, infinito
Sostituisci la subordinata con la forma implicita indicata fra parentesi.
- Poiché non aveva tempo, rimandò. (gerundio) →
- Dopo che ebbe letto la lettera, uscì. (participio) →
- Prima che tu parta, chiamami. (infinito) →
- Se si osserva bene, si nota la differenza. (gerundio) →
- Poiché fu costretto a scegliere, scelse. (participio) →
- Benché fosse stanco, continuò. (gerundio) →
03 Quando l’implicito non si può
L’implicito richiede lo stesso soggetto (o un soggetto proprio nel participio assoluto). Scrivi sì o no.
- Penso che tu abbia ragione. →
- Penso che io abbia ragione. →
- Credo che loro siano partiti. →
- Credo di essere partito troppo tardi. →
- Poiché pioveva, siamo rimasti a casa. →
- Poiché Marco è partito, siamo rimasti soli. →
04 Il valore delle implicite
Scrivi che rapporto esprime la forma implicita: causa, tempo, condizione, concessione, modo.
- Non avendo soldi, rinunciò. →
- Tornando a casa, incontrò Luca. →
- Studiando di più, passeresti. →
- Pur avendo ragione, tacque. →
- Rispose sorridendo. →
- Finita la riunione, uscimmo. →
05 Il testo tecnico
Riscrivi le subordinate in forma implicita, mantenendo il registro.
Herhaling B2: gerundio e participio · concordanza dei tempi
- Poiché sono stati analizzati i dati, si può concludere. →
- Se si considerano i costi, la scelta cambia. →
- Dopo che è stato approvato il piano, si procederà. →
- Benché si riconoscano i limiti, il metodo resta valido. →
- Prima che si prenda una decisione, occorre valutare. →
- Poiché mancano dati aggiornati, l’analisi è parziale. →
Deze vijf zijn een voorproefje. Op de site staan er meer dan zevenhonderd, gratis en zonder account. Kies je volgende oefening →

Elk onderwerp, een wereld
In de app
amo Italiaans oefen je grammatica binnen thematische leerpaden met vakspecifieke woordenschat: il bar, i trasporti, il calcio, la moda, la burocrazia en zeventien andere. Kies je wereld en de grammatica komt vanzelf mee, ook in het Nederlands uitgelegd.
De helft van de A1-cursus gratis, zonder account
★★★★★(29)van Alessio, docent sinds 2018
Download
Nog één keer
Comprimeer de zin:
- studiato poco, ha preso trenta.
- consegnato la tesi, si è concesso una vacanza.
- iscrivermi, ho confrontato tre atenei.
- Ha citato quel saggio mai letto per intero.
- l’aula piena, la lezione si è spostata in cortile.
Veelgestelde vragen
Mag je dopo mangiato zeggen?
Hoe vertaal je «bij het binnenkomen»?
Wanneer gebruik je de infinitief in plaats van een bijzin?
Wat is het verschil tussen prima di en prima che?
Hoe kort je een tijdsbijzin in met het participio?
Wat is de beknopte vorm met per?
Waarom staat er soms een infinitief aan het begin van de zin?
Mag je zeggen «uscendo dal bar, mi è caduto il telefono»?
Het repertoireBronnen en methode
Dit hoofdstuk is geschreven vanuit de lespraktijk en volgt niveau C1 van het Europees Referentiekader. Om verder te lezen:
- Treccani, La grammatica italiana: uitgebreide Italiaanse referentiegrammatica, online
- Raad van Europa, CEFR Companion Volume (2020): niveaubeschrijvingen

Alessio
- Master ITALS, Università Ca’ Foscari Venezia
- Master Italiaans als tweede taal, Università Giustino Fortunato (Benevento)
- Geeft les sinds 2018 · 45 beoordelingen