Download on the App StoreVerder in de appIn de app
25 leesboeken op niveau en een woordenboek met 4.000 woordenApp Store★★★★★(29)van Alessio, docent sinds 2018Ga verder in de app →

Grammatica · C1

De impliciete vormen

door Alessio · docent Italiaans voor anderstaligen, master ITALS

De lichte gevel van een gebouw, met een groene zonwering · Italiaanse grammatica C1
Dopo aver studiato, prima di discutere: impliciete vormen laten het onderwerp weg.

Impliciete vormen zijn de hoge versnelling van verzorgd schrijven: pur avendo studiato tutta la notte (hoewel ik gestudeerd had), dopo aver consegnato la tesi (na het inleveren), prima di iscrivermi (voor ik me inschreef). Ze comprimeren bijzinnen tot enkele lettergrepen.

  • 8min lezen
  • 15min oefeningen
  • C1niveau

Wat je leert

  • pur + gerundio, prima di + infinito, senza + infinito, per + infinito passato
  • Wanneer gebruik je de impliciete vormen
  • De meest gemaakte fouten
  • Het participio assoluto en de vijf betekenissen van het gerundio
  • Woordenschat: l'università

Italiaans en het Nederlands naast elkaar

Het Nederlands gebruikt liever bijzinnen; het Italiaans dicht ze in met gerundium en deelwoord: avendo finito, uscì, finita la riunione, uscì. Wie dat niet doet, schrijft correct maar herkenbaar buitenlands Italiaans.

Neem deze pagina mee

Het overzicht van dit hoofdstuk als afdrukbare PDF (in het Nederlands, met de Italiaanse uitleg als bijlage): regels, typische fouten en de oefening met oplossingen. Het zit in de volledige cursus, of je krijgt alle 61 overzichten in één aankoop. Deze pagina blijft gratis, oefeningen inbegrepen.

Download dit overzicht met alle andere · € 9

Bij de volledige cursus zitten alle 61 overzichten er al bij.
Bekijk de voorbeelden van de werkbladen →

25 leesboeken op niveau en een woordenboek met 4.000 woordenApp Store★★★★★(29)van Alessio, docent sinds 2018Ga verder in de app →

De woorden van deze pagina

Sleep elk Italiaans woord naar zijn definitie, of tik eerst op het woord en dan op het vakje.

Het repertoire

VormStaat gelijk aanOp de campus
pur + gerundiobenché + congiuntivopur essendo stanco, ho seguito il seminario
dopo + infinito passatodopo che + indicativodopo aver superato lo scritto, c’è l’orale
prima di + infinitoprima che (stesso soggetto)prima di laurearmi, voglio un Erasmus
senza + infinitosenza cheha citato la fonte senza averla letta davvero
per + infinito passatocausaè stato lodato per aver scritto una tesi originale
De bijzin blijft expliciet als de onderwerpen wisselen: dopo aver studiato, il professore mi ha interrogato zou betekenen dat de professor gestudeerd heeft. Bij verschillende onderwerpen keer je terug naar dopo che, prima che, senza che.

Van babbel naar essay

ExplicietImpliciet
benché avessi poco tempo, ho finito la ricercapur avendo poco tempo, ho finito la ricerca
dopo che ho discusso la tesi, ho festeggiatodopo aver discusso la tesi, ho festeggiato
siccome era arrivato tardi, ha perso l’appelloessendo arrivato tardi, ha perso l’appello

Het participio assoluto

Dit is de compactste impliciete vorm: een voltooid deelwoord, een zelfstandig naamwoord, en de bijzin staat er. Hij zegt dat een handeling voorbij was vóór de hoofdhandeling, en vaak ook waarom: finita la lezione, siamo andati al bar (na de les zijn we naar de bar gegaan). Anders dan het gerundio kan hij een eigen onderwerp hebben.

GevalVoorbeeldExpliciet
overgankelijk werkwoord: passieve betekenisletta la lettera, uscìdopo che ebbe letto la lettera
werkwoord met essere: actieve betekenispartiti gli ospiti, abbiamo riordinatodopo che gli ospiti erano partiti
het voornaamwoord plakt achteraansalutatili, se ne andòdopo averli salutati
een eigen onderwerparrivato il professore, la lezione cominciòquando arrivò il professore

Het deelwoord neemt geslacht en getal over van het naamwoord ernaast: finita la cena, finiti gli esami, finite le vacanze. Finito la cena is een van de meest verspreide fouten, ook bij Italianen.

Heel wat voegwoorden zijn versteende participi assoluti: dato che (aangezien), visto che (gezien dat), posto che, considerato che, en ook tutto sommato (alles bij elkaar genomen). Nonostante komt van non ostante, het tegenwoordig deelwoord van ostare, «in de weg staan»: nonostante la pioggia is letterlijk «terwijl de regen niet in de weg staat». Het Nederlandse niettegenstaande is precies zo gebouwd.

Het gerundio, één werkwoord met vijf beroepen

Hetzelfde gerundio verandert van betekenis van zin tot zin, en de lezer haalt die uit de context: dat is zijn kracht en zijn gevaar.

BetekenisVoorbeeldMet een voegwoord
tijdtornando a casa, ho incontrato Lucamentre tornavo a casa
oorzaaknon avendo tempo, ha rinunciatopoiché non aveva tempo
wijze of middelsbagliando s’impara (al doende leert men)attraverso gli errori
voorwaardevolendo, si può farese si vuole
toegevingpur sapendolo, ha taciutobenché lo sapesse

Het samengestelde gerundio (avendo finito, essendo partita) zet de handeling vóór de hoofdhandeling: avendo finito presto, siamo usciti. Het onderwerp is in principe dat van de hoofdzin; de uitzonderingen zijn weinig en vast, met het onderwerp na het gerundio: Dio volendo (als God het wil), tempo permettendo (als het weer het toelaat). Ook spreekwoorden smokkelen: in l’appetito vien mangiando (de eetlust komt al etend) is het niet de eetlust die eet. Spreekwoorden vergeven we, scripties niet.

Let op bij werkwoorden van waarneming: ho visto Marco uscendo dal bar betekent dat ík de bar uit kwam. Als Marco naar buiten kwam, wil het Italiaans de infinitief, net als het Nederlands: ho visto Marco uscire dal bar, ik zag Marco de bar uit komen.

De infinitief met een voorzetsel

Voor een infinitief brengt elk voorzetsel zijn eigen betekenis mee, en verzorgd Italiaans gebruikt het in plaats van een hele bijzin:

ConstructieVoorbeeldBetekenis
a + infinitiefa pensarci bene, ha ragione luivoorwaarde: als je erover nadenkt
da + infinitiefera così stanco da non reggersi in piedigevolg: zo moe dat
nel + infinitiefnel firmare, ha esitatotijd: terwijl hij tekende
a forza di + infinitiefa forza di ripetere, l’ha imparatoaanhoudende oorzaak: door steeds te
invece di + infinitiefinvece di studiare, guarda le serietegenstelling: in plaats van
fino a + infinitiefha insistito fino a convincerlogrens en gevolg: tot

Goed om te weten

  • Met een lidwoord wordt de infinitief een zelfstandig naamwoord: il mangiar bene, il fare, un continuo andare e venire.
  • A met een infinitief kan een voorwaarde zijn: a pensarci bene, hai ragione; a sentire lui, è tutto facile, als je hem moet geloven.

De meest gemaakte fouten

  • dopo avere superando l’esame, festeggio → dopo aver superato l’esame, festeggio (infinitief verleden, geen gerundio)
  • pur ho studiato, non ho passato → pur avendo studiato, non ho passato (pur neemt de gerundio)
  • prima di che inizi la lezione, ripasso → prima che inizi la lezione, ripasso (verschillende onderwerpen: expliciet) of prima di iniziare, ripasso
  • finito la cena, siamo usciti → finita la cena, siamo usciti (het deelwoord past zich aan het naamwoord aan)
  • essendo stanchi, il professore ci ha lasciati uscire → siccome eravamo stanchi, il professore ci ha lasciati uscire (verschillende onderwerpen: expliciet)
  • ho visto Marco uscendo dal bar (als hij naar buiten kwam) → ho visto Marco uscire dal bar (werkwoord van waarneming + infinitief)

Wist je dat?

Beknopte bijzinnen zijn wat geschreven Italiaans zijn dichtheid geeft: finito il lavoro, uscii in plaats van quando ebbi finito il lavoro. Het Italiaans gebruikt daarvoor de infinitief, het gerundio en het participio, en kan zo een hele bijzin tot twee woorden terugbrengen. De enige voorwaarde is dezelfde als bij het gerundio: het onderwerp moet duidelijk zijn, meestal doordat het hetzelfde is als in de hoofdzin.

De impliciete vormen bij de klassieken

Dichters en romanschrijvers houden ervan omdat ze de zin lichter maken. Drie beroemde passages, drie verschillende vormen.

«Ma sedendo e mirando, interminati / Spazi di là da quella, e sovrumani / Silenzi, e profondissima quiete / Io nel pensier mi fingo»

«Maar zittend en turend verbeeld ik mij in gedachten eindeloze ruimten daarachter, en bovenmenselijke stiltes, en diepste rust»

Twee gerundi openen de zin, en het onderwerp, io, komt pas drie verzen later: de regel van hetzelfde onderwerp wordt gerespecteerd, maar de lezer ontdekt het als laatste. Mi fingo betekent niet «ik doe alsof»: het is het Latijnse fingere, «vormen, verbeelden», waar ook fictie vandaan komt.

Giacomo Leopardi, Canti, «L’infinito», r. 4-7 (1835)
«Detto fatto, prese subito l’ascia arrotata per cominciare a levargli la scorza e a digrossarlo»

«Zo gezegd, zo gedaan: hij pakte meteen de geslepen bijl om de schors eraf te halen en het hout grof te bewerken»

Twee participi assoluti aan elkaar geplakt: dit gezegd, meteen gedaan. Geen onderwerp, geen voegwoord, en meester Kers heeft de bijl al in de hand. Vandaag is detto fatto een gewone uitdrukking, precies ons «zo gezegd, zo gedaan». En per cominciare is nog een impliciete vorm, een doelbijzin.

Carlo Collodi, Le avventure di Pinocchio, hfst. I (1881-1883)
«E il naufragar m’è dolce in questo mare.»

«En het schipbreuk lijden is mij zoet in deze zee.»

Het laatste vers van het gedicht is een infinitief met lidwoord, dus een infinitief die zelfstandig naamwoord is geworden, en dan nog ingekort ook (naufragar voor naufragare). Il naufragare is geen schipbreuk: het is de handeling terwijl ze gebeurt, zonder einde. Een echt zelfstandig naamwoord kan dat niet zeggen.

Giacomo Leopardi, Canti, «L’infinito», r. 15 (1835)
Een lauwerkrans met rood lint op een afstudeerscriptie
Dopo essersi laureata, ha festeggiato con la corona d'alloro.

Oefeningen

Vijf oefeningen op volgorde van moeilijkheid. De laatste halen er eerdere onderwerpen bij.

  1. 01 Dall’esplicito all’implicito

    Riscrivi con l’infinito, quando il soggetto è lo stesso.

    1. Penso che io abbia ragione. →
    2. Credo che io sia in ritardo. →
    3. Spero che io possa venire. →
    4. Sono contento che io ti abbia incontrato. →
    5. Temo che io abbia sbagliato. →
    6. Dice che lui tornerà presto. →

  2. 02 Gerundio, participio, infinito

    Sostituisci la subordinata con la forma implicita indicata fra parentesi.

    1. Poiché non aveva tempo, rimandò. (gerundio) →
    2. Dopo che ebbe letto la lettera, uscì. (participio) →
    3. Prima che tu parta, chiamami. (infinito) →
    4. Se si osserva bene, si nota la differenza. (gerundio) →
    5. Poiché fu costretto a scegliere, scelse. (participio) →
    6. Benché fosse stanco, continuò. (gerundio) →

  3. 03 Quando l’implicito non si può

    L’implicito richiede lo stesso soggetto (o un soggetto proprio nel participio assoluto). Scrivi sì o no.

    1. Penso che tu abbia ragione. →
    2. Penso che io abbia ragione. →
    3. Credo che loro siano partiti. →
    4. Credo di essere partito troppo tardi. →
    5. Poiché pioveva, siamo rimasti a casa. →
    6. Poiché Marco è partito, siamo rimasti soli. →

  4. 04 Il valore delle implicite

    Scrivi che rapporto esprime la forma implicita: causa, tempo, condizione, concessione, modo.

    1. Non avendo soldi, rinunciò. →
    2. Tornando a casa, incontrò Luca. →
    3. Studiando di più, passeresti. →
    4. Pur avendo ragione, tacque. →
    5. Rispose sorridendo. →
    6. Finita la riunione, uscimmo. →

  5. 05 Il testo tecnico

    Riscrivi le subordinate in forma implicita, mantenendo il registro.

    Herhaling B2: gerundio e participio · concordanza dei tempi

    1. Poiché sono stati analizzati i dati, si può concludere. →
    2. Se si considerano i costi, la scelta cambia. →
    3. Dopo che è stato approvato il piano, si procederà. →
    4. Benché si riconoscano i limiti, il metodo resta valido. →
    5. Prima che si prenda una decisione, occorre valutare. →
    6. Poiché mancano dati aggiornati, l’analisi è parziale. →

Deze vijf zijn een voorproefje. Op de site staan er meer dan zevenhonderd, gratis en zonder account. Kies je volgende oefening →

Elk onderwerp, een wereld

In de app amo Italiaans oefen je grammatica binnen thematische leerpaden met vakspecifieke woordenschat: il bar, i trasporti, il calcio, la moda, la burocrazia en zeventien andere. Kies je wereld en de grammatica komt vanzelf mee, ook in het Nederlands uitgelegd.

De helft van de A1-cursus gratis, zonder account

€5,83 per maandjaarabonnement

★★★★★(29)van Alessio, docent sinds 2018

Download amo Italiaans voor iPhone ↗︎

Zoek op amo Italiaans

De binnenplaats met zuilengangen van de Universiteit van Pavia, met gele gevels
Finito il seminario, gli studenti escono nel cortile.

Nog één keer

Comprimeer de zin:

  1. studiato poco, ha preso trenta.
  2. consegnato la tesi, si è concesso una vacanza.
  3. iscrivermi, ho confrontato tre atenei.
  4. Ha citato quel saggio mai letto per intero.
  5. l’aula piena, la lezione si è spostata in cortile.

Veelgestelde vragen

Mag je dopo mangiato zeggen?
In de spreektaal wel: dopo mangiato en dopo pranzo hoor je overal. In geschreven Italiaans wordt het dopo aver mangiato, met de infinitief van het verleden. Let op de verkorting: aver in plaats van avere is heel gewoon voor een deelwoord. Dopo mangiando bestaat niet.
Hoe vertaal je «bij het binnenkomen»?
Op drie manieren. Gewoon met het gerundio: entrando, ho visto Marco. Formeler met nel + infinitief: nell'entrare, si è tolto il cappello. Of met een omschrijving: al momento di entrare. Het Nederlandse «bij het» + infinitief heeft in nel zijn meest letterlijke tegenhanger, maar die klinkt al snel als schrijftaal.
Wanneer gebruik je de infinitief in plaats van een bijzin?
Als het onderwerp hetzelfde is: credo di avere ragione in plaats van credo che io abbia. Dat is niet stilistisch maar verplicht.
Wat is het verschil tussen prima di en prima che?
Prima di plus infinitief bij hetzelfde onderwerp (prima di uscire), prima che plus conjunctief bij een ander (prima che tu esca). Dezelfde verdeling geldt voor senza plus infinitief (senza salutare) en senza che plus conjunctief.
Hoe kort je een tijdsbijzin in met het participio?
Door het participio passato vooraan te zetten, aangepast in geslacht en getal: arrivata a casa, si mise a cucinare. Heel gewoon in romans en journalistiek.
Wat is de beknopte vorm met per?
Per plus infinitief voor het doel (studio per imparare) en voor de oorzaak in het verleden (è stato punito per aver mentito). Die tweede betekenis verrast Nederlandstaligen vaak.
Waarom staat er soms een infinitief aan het begin van de zin?
Als naamwoord: fumare fa male, roken is ongezond. De infinitief is de gewone manier om een werkwoord tot onderwerp te maken, waar het Nederlands ook de infinitief gebruikt.
Mag je zeggen «uscendo dal bar, mi è caduto il telefono»?
In de bar zegt iedereen het, en je vindt het ook bij goede schrijvers, maar in verzorgd geschreven Italiaans vermijd je het: het gerundio neemt het onderwerp van de hoofdzin over, en dat is hier de telefoon. Beter: mentre uscivo dal bar, mi è caduto il telefono, of uscendo dal bar, ho fatto cadere il telefono. Het Nederlands kent hetzelfde struikelblok: «al fietsend viel mijn telefoon» klinkt ook scheef.
De impliciete vormen (C1): Het repertoireHet repertoire

Bronnen en methode

Dit hoofdstuk is geschreven vanuit de lespraktijk en volgt niveau C1 van het Europees Referentiekader. Om verder te lezen:

Alessio
Geschreven en nagekeken door

Alessio

  • Master ITALS, Università Ca’ Foscari Venezia
  • Master Italiaans als tweede taal, Università Giustino Fortunato (Benevento)
  • Geeft les sinds 2018 · 45 beoordelingen
Meer over Alessio →