Download on the App StoreVerder in de appIn de app
25 leesboeken op niveau en een woordenboek met 4.000 woordenApp Store★★★★★(29)van Alessio, docent sinds 2018Ga verder in de app →

Grammatica · C1

De complexe verbindingswoorden

door Alessio · docent Italiaans voor anderstaligen, master ITALS

De skyline van Siena met de Dom, gezien tussen de bomen van een park · Italiaanse grammatica C1
Affinché si veda da lontano, purché il tempo regga: een stad is een goed gebouwde zin.

Dit zijn de verbindingswoorden die de conjunctief openen: affinché (doel), purché en a patto che (voorwaarde), nonostante en sebbene (toegeving), a meno che non (uitzondering). Daarmee wordt de zin architectuur, zo precies als een vliegplan.

  • 9min lezen
  • 17min oefeningen
  • C1niveau

Wat je leert

  • purché / a patto che, a meno che non, prima che
  • Wanneer gebruik je de complexe verbindingswoorden
  • De meest gemaakte fouten
  • Toegeving, oorzaak, tegenstelling: de juiste wijs
  • Woordenschat: le missioni spaziali

Het Italiaans en het Nederlands naast elkaar

Nederlandse voegwoorden vragen geen aparte wijs. Italiaanse wel: anche se met de indicativo, benché en sebbene met de congiuntivo. En bensì heeft geen Nederlands equivalent: het is maar juist, en volgt alleen op een ontkenning.

Neem deze pagina mee

Het overzicht van dit hoofdstuk als afdrukbare PDF (in het Nederlands, met de Italiaanse uitleg als bijlage): regels, typische fouten en de oefening met oplossingen. Het zit in de volledige cursus, of je krijgt alle 61 overzichten in één aankoop. Deze pagina blijft gratis, oefeningen inbegrepen.

Download dit overzicht met alle andere · € 9

Bij de volledige cursus zitten alle 61 overzichten er al bij.
Bekijk de voorbeelden van de werkbladen →

25 leesboeken op niveau en een woordenboek met 4.000 woordenApp Store★★★★★(29)van Alessio, docent sinds 2018Ga verder in de app →

De woorden van deze pagina

Sleep elk Italiaans woord naar zijn definitie, of tik eerst op het woord en dan op het vakje.

Het conjunctief-team

VerbindingswoordWaardeTijdens de missie
affinché / perché (+ conjunctief)doeltrasmettiamo i dati affinché il centro li verifichi
purché / a patto chevoorwaardeil lancio si farà, purché il meteo regga
nonostante / sebbene / benchétoegevingsebbene il vento fosse forte, il razzo è partito
a meno che nonuitzonderingsi parte alle sei, a meno che non ci sia un’anomalia
prima chetijd: vóór iets anderscontrollate i sensori prima che inizi il conto alla rovescia
Perché + indicatief legt de oorzaak uit (resto perché piove), perché + conjunctief verklaart het doel (te lo spiego perché tu capisca). Hetzelfde woord met twee taken: de conjunctief maakt het verschil.

Toegeven: conjunctief of indicatief

Een toegeving noemt een obstakel dat niets heeft tegengehouden. De Italiaanse toegevende verbindingswoorden vallen in twee families uiteen, en de familie bepaalt de wijs, niet de betekenis: anche se pioveva en sebbene piovesse betekenen allebei «hoewel het regende». In het Nederlands verandert het werkwoord na hoewel of ook al niet, en precies daar gaat het mis.

VerbindingswoordWijsVoorbeeld
benché, sebbene, quantunqueconjunctiefbenché fosse in ritardo, ha voluto un caffè
nonostante (che), malgrado (che)conjunctiefnonostante avesse la febbre, è venuto al lavoro
per quantoconjunctiefper quanto mi sforzi, il suo nome non mi torna in mente (hoe ik ook mijn best doe)
anche seindicatief (conjunctief alleen bij iets onwerkelijks)anche se costa caro, lo compro · anche se fosse gratis, non lo vorrei
quand’anche, ancorchéconjunctief, hoog registerquand’anche il ricorso fosse accolto, i tempi resterebbero lunghi

Nonostante en malgrado werken ook als voorzetsel, zoals ondanks: voor een zelfstandig naamwoord is geen werkwoord nodig (nonostante il traffico, siamo arrivati in orario). Malgrado komt van mal grado, «tegen het welgevallen in»: daarom betekent mio malgrado «tegen mijn zin».

Per quanto heeft twee functies. Met de conjunctief is het toegevend (per quanto studi, non basta mai, hoeveel je ook studeert); in per quanto ne so (voor zover ik weet) en per quanto riguarda (wat betreft) bakent het af, en dan volgt de indicatief of helemaal geen werkwoord.

Oorzaak en gevolg in de schrijftaal

In de spreektaal kom je met perché en quindi een heel eind. De schrijftaal vraagt meer, en elk verbindingswoord heeft zijn eigen plek in de zin:

VerbindingswoordPlaatsVoorbeeld
siccomevooraan, voor de hoofdzinsiccome il server era fermo, abbiamo rimandato la consegna
poiché, giacché, dal momento chevooraan of na de hoofdzinla seduta è sospesa, giacché manca il numero legale
in quantomeestal na de hoofdzinla domanda è stata respinta in quanto mancava la firma
cosicché, sicchéna de hoofdzin: het gevolgil treno è stato cancellato, sicché abbiamo preso l’autobus
tanto che, al punto chena de hoofdzin: een sterk gevolgrideva, tanto che ha dovuto lasciare la sala

Twee valkuilen. Siccome opent de zin, net als aangezien meestal: sono rimasto a casa siccome pioveva hoor je vaak, maar in verzorgde schrijftaal wordt het perché pioveva, of siccome pioveva, sono rimasto a casa. En cosicché verandert van functie met de wijs: met de indicatief geeft het het gevolg (ha spiegato tutto, cosicché hanno capito), met de zeldzamere conjunctief het doel (spiegalo bene, cosicché capiscano). Voor een zelfstandig naamwoord betekent in quanto «als»: in quanto cittadino, ho diritto di saperlo.

Giacché is già che aan elkaar geschreven: «gegeven dat het al zo is». Poiché is poi che, en betekende eerst «nadat». Van tijd naar oorzaak is maar een kleine stap: wat eerst komt, lijkt altijd de reden van wat erna komt.

Afbakenen en tegenoverstellen

De laatste familie opent geen conjunctief, maar maakt van een opsomming een betoog: ze zegt waarover je het hebt en zet twee ideeën tegenover elkaar.

VerbindingswoordWat het doetVoorbeeld
per quanto riguarda, quanto a, in merito akondigt het onderwerp aanquanto alle date, decide il comitato (wat de data betreft)
mentrevergelijkt twee ware feitenil primo capitolo è chiaro, mentre il secondo è confuso
laddovestelt tegenover, in hoge schrijftaalil modello prevedeva una crescita, laddove i dati mostrano un calo
bensìverbetert na een ontkenningnon è un rinvio, bensì una cancellazione
tuttavia, ciononostante, eppurestelt tegenover, na een punt of puntkommail piano è costoso; tuttavia, conviene

Mentre werkt precies als terwijl: tijd en tegenstelling in één woord. Bensì wil altijd een ontkenning ervoor: non è caro, bensì conveniente. Zonder non wordt het gewoon ma. Het woord is ben sì, «ja, juist»: na een nee zet het het ja weer op zijn plek. In juridische teksten betekent laddove ook «indien», en dan eist het de conjunctief: laddove il candidato non si presentasse, perderà il posto.

Goed om te weten

  • In formele teksten staat de voorwaarde vaak met qualora of nel caso in cui, altijd met de congiuntivo: qualora il volo fosse cancellato, sarà riprotetto. Dat zijn de formules van officiële mededelingen.
  • Dato che, visto che, poiché en siccome geven een echte oorzaak en nemen de indicativo. Ammesso che en posto che geven een veronderstelling en nemen de congiuntivo: ammesso che sia vero.

De meest gemaakte fouten

  • nonostante il vento era forte, siamo partiti → nonostante il vento fosse forte, siamo partiti (toegeving: conjunctief)
  • ti chiamo affinché ti informo → ti chiamo per informarti (gelijk onderwerp: infinitief) of affinché tu sia informato
  • partiamo, a meno che piove → partiamo, a meno che non piova (de non hoort erbij, met de conjunctief)
  • è un limite, bensì una scelta → non è un limite, bensì una scelta (bensì wil een ontkenning ervoor)
  • sono rimasto a casa siccome pioveva → sono rimasto a casa perché pioveva, of siccome pioveva, sono rimasto a casa (siccome opent de zin)
  • anche se sia tardi, resto → anche se è tardi, resto (anche se wil de indicatief)

Wist je dat?

Op C1 gaat het niet meer om ma en perché maar om de verbindingswoorden die de structuur van een betoog dragen: tuttavia, pertanto, d'altronde, del resto, anzi. Vooral anzi heeft geen Nederlands equivalent: het corrigeert de vorige zin en versterkt hem tegelijk. Non è bravo, anzi è bravissimo, hij is niet goed, integendeel, hij is uitstekend.

Verbindingswoorden bij de klassieken

Veel verbindingswoorden van nu zijn geboren voor iets anders: een tijdstip aangeven, een vergelijking maken. Bij de klassieken zie je ze halverwege die reis, en soms al aan het werk zoals vandaag.

«Poi ch’èi posato un poco il corpo lasso, / ripresi via per la piaggia diserta, / sì che ’l piè fermo sempre era ’l più basso.»

«Nadat ik mijn vermoeide lichaam wat rust had gegeven, ging ik verder over de verlaten helling, zodat mijn vaste voet steeds de laagste was.»

Hier betekent poi che «nadat»: Dante rust eerst en gaat dan verder. Het is hetzelfde poiché dat vandaag de oorzaak geeft. Sì che doet daarentegen al het werk van sicché, met de indicatief van het gevolg: de vaste voet is steeds de laagste, omdat de weg stijgt.

Dante Alighieri, Divina Commedia, Inferno, canto I, r. 28-30 (begin 14e eeuw)
«Ei fu. Siccome immobile, / Dato il mortal sospiro, / Stette la spoglia immemore / Orba di tanto spiro, / Così percossa, attonita / La terra al nunzio sta»

«Hij was. Zoals het lichaam, na de laatste zucht, roerloos en vergeten lag, beroofd van zo’n grote geest, zo staat de aarde, getroffen en verbijsterd, bij het bericht»

Een van de beroemdste openingen van de Italiaanse poëzie, geschreven bij de dood van Napoleon. Siccome geeft hier geen oorzaak: het is sì come, «zoals», en de vergelijking sluit met così. Wie het leest met het siccome van nu, raakt de eerste strofe kwijt. En dato il mortal sospiro is een absolute deelwoordconstructie.

Alessandro Manzoni, «Il cinque maggio», r. 1-6 (1821)
«il signor curato è un uomo che sa il viver del mondo; e noi siam galantuomini, che non vogliam fargli del male, purché abbia giudizio»

«meneer pastoor is een man die weet hoe de wereld in elkaar zit; en wij zijn fatsoenlijke lui, die hem geen kwaad willen doen, mits hij verstandig is»

De handlangers van don Rodrigo zijn uiterst beleefd, en de conjunctief na purché maakt van die beleefdheid een dreigement: de voorwaarde is de prijs. Avere giudizio betekent hier: het huwelijk niet voltrekken.

Alessandro Manzoni, I promessi sposi, hfst. I (1840)
«e sebbene sentisse avvicinarsi la morte, pure sperava sempre che da un momento a un altro sarebbe capitata qualche anima pietosa a dargli aiuto»

«en hoewel hij de dood voelde naderen, bleef hij toch hopen dat er elk moment een goede ziel langs zou komen om hem te helpen»

Sebbene met de conjunctief imperfetto, en in de hoofdzin pure, de oude partner van de toegeving: «toch». Dan sarebbe capitata, de toekomst gezien vanuit het verleden. In 1881 eindigde het verhaal, dat in afleveringen verscheen, precies hier, met de opgehangen pop: de lezers vroegen Collodi om door te gaan.

Carlo Collodi, Le avventure di Pinocchio, hfst. XV (1881-1883)
De lancering van een spaceshuttle tussen wolken rook en stoom
Benché il cielo fosse coperto, il lancio è avvenuto in orario.

Oefeningen

Vijf oefeningen op volgorde van moeilijkheid. De laatste halen er eerdere onderwerpen bij.

  1. 01 Concessivi

    Completa con per quanto, sebbene, nonostante, benché, anche se. Attenzione al modo del verbo.

    1. (essere) tardi, continuarono a discutere.
    2. (lui / avere) ragione, nessuno lo ascoltò.
    3. (io / provare) , non ci sono riuscito.
    4. (essere) complesso, il testo è chiaro.
    5. (loro / insistere) , non cambiò idea.
    6. (piovere) , uscimmo lo stesso.

  2. 02 Causali e consecutivi

    Completa con giacché, poiché, in quanto, cosicché, tanto che, al punto che.

    1. nessuno rispondeva, siamo entrati.
    2. Il testo è valido documenta una prassi.
    3. Parlò a lungo, tutti si annoiarono.
    4. Il traffico era bloccato, arrivammo tardi.
    5. Era stanco non riusciva a stare in piedi.
    6. la scadenza è vicina, conviene affrettarsi.

  3. 03 Limitativi e avversativi

    Completa con per quanto riguarda, quanto a, laddove, mentre, bensì, tuttavia.

    1. i costi, ne parleremo domani.
    2. me, sono d’accordo.
    3. Non è un limite, una scelta.
    4. Il primo modello è caro; il secondo è accessibile.
    5. La proposta è interessante; presenta dei rischi.
    6. Il Nord è industriale, il Sud resta agricolo.

  4. 04 Il connettivo e il modo

    Scrivi C se il connettivo chiede il congiuntivo, I se l’indicativo.

    1. benché →
    2. poiché →
    3. affinché →
    4. anche se →
    5. a condizione che →
    6. dato che →

  5. 05 Il saggio breve

    Completa con i connettivi adatti e i modi giusti.

    Herhaling forme implicite · registro formale · B2: pronomi relativi

    1. molti considerino il fenomeno recente, le sue radici sono antiche.
    2. le fonti disponibili, la ricostruzione resta parziale.
    3. Il dato non è marginale, centrale nel dibattito.
    4. L’analisi ha convinto la commissione il progetto è stato finanziato.
    5. i limiti metodologici, si segnala l’assenza di dati regionali.
    6. resta da chiarire il ruolo delle istituzioni locali.

Deze vijf zijn een voorproefje. Op de site staan er meer dan zevenhonderd, gratis en zonder account. Kies je volgende oefening →

Elk onderwerp, een wereld

In de app amo Italiaans oefen je grammatica binnen thematische leerpaden met vakspecifieke woordenschat: il bar, i trasporti, il calcio, la moda, la burocrazia en zeventien andere. Kies je wereld en de grammatica komt vanzelf mee, ook in het Nederlands uitgelegd.

De helft van de A1-cursus gratis, zonder account

€5,83 per maandjaarabonnement

★★★★★(29)van Alessio, docent sinds 2018

Download amo Italiaans voor iPhone ↗︎

Zoek op amo Italiaans

Een grote witte schotelantenne tegen een blauwe lucht
L'antenna resta puntata affinché il segnale non si perda.

Nog één keer

Open de juiste conjunctief:

  1. Ricontrolliamo tutto affinché il lancio in sicurezza.
  2. La missione partirà, purché i test esito positivo.
  3. il budget fosse ridotto, il progetto è decollato.
  4. Trasmettete i dati prima che il satellite dalla copertura.
  5. Il conto alla rovescia continua, a meno che non un’anomalia.

Veelgestelde vragen

Hoe vertaal je «zodat»?
Dat hangt af van wat er volgt. Gaat het om een doel, dan in modo che of così che met de congiuntivo: parla piano in modo che tutti capiscano. Gaat het om een gevolg dat echt is ingetreden, dan dezelfde woorden met de indicativo: ha parlato piano, così che tutti hanno capito. Het Nederlandse «zodat» maakt dat onderscheid niet.
Hoe vertaal je «mits»?
Met purché of a patto che, allebei met de congiuntivo: vengo, purché tu mi venga a prendere; te lo presto a patto che me lo restituisca domani. A condizione che is iets formeler. Een indicativo na purché is een fout die een Italiaan meteen hoort.
Wat is het verschil tussen ma, però en tuttavia?
Ma is neutraal en staat vooraan. Però is spreektaal en kan ook achteraan (è bravo, però). Tuttavia is schrijftaal en formeler.
Wat betekent anzi precies?
Het corrigeert wat je net zei, in versterkende richting: non è difficile, anzi. Ook «zelfs» of «integendeel». Er is geen enkel Nederlands woord dat het helemaal dekt.
Waarvoor gebruik je del resto en d'altronde?
Om een tegenwerping vooruit te nemen: del resto, era prevedibile, overigens, het was te voorzien. Ze erkennen iets zonder het argument op te geven.
Welke woorden verbinden oorzaak en gevolg in formeel Italiaans?
Pertanto, quindi, dunque, di conseguenza, perciò. Dunque heeft ook een gespreksfunctie aan het begin van een zin, zoals ons «welnu».
Hoe bouw je een alinea in het Italiaans op?
Het Italiaans schrijft langere zinnen dan het Nederlands en verbindt ze expliciet. Waar het Nederlands een punt zet, zet het Italiaans vaak een puntkomma en een verbindingswoord. Kortere zinnen zijn niet fout, maar klinken journalistiek.
Wat is het verschil tussen anche se en sebbene?
In betekenis bijna geen, in de wijs alles: anche se wil de indicatief (anche se è tardi, resto), sebbene de conjunctief (sebbene sia tardi, resto). Anche se krijgt alleen een conjunctief als het geval onwerkelijk is: anche se fosse vero, non cambierebbe niente (zelfs als het waar was). In formele teksten klinkt sebbene verzorgder, zoals hoewel naast ook al.
De complexe verbindingswoorden (C1): Het conjunctief-teamHet conjunctief-team

Bronnen en methode

Dit hoofdstuk is geschreven vanuit de lespraktijk en volgt niveau C1 van het Europees Referentiekader. Om verder te lezen:

Alessio
Geschreven en nagekeken door

Alessio

  • Master ITALS, Università Ca’ Foscari Venezia
  • Master Italiaans als tweede taal, Università Giustino Fortunato (Benevento)
  • Geeft les sinds 2018 · 45 beoordelingen
Meer over Alessio →