Grammatica · C1
De complexe verbindingswoorden
door Alessio · docent Italiaans voor anderstaligen, master ITALS

Dit zijn de verbindingswoorden die de conjunctief openen: affinché (doel), purché en a patto che (voorwaarde), nonostante en sebbene (toegeving), a meno che non (uitzondering). Daarmee wordt de zin architectuur, zo precies als een vliegplan.
- 9min lezen
- 17min oefeningen
- C1niveau
Wat je leert
- purché / a patto che, a meno che non, prima che
- Wanneer gebruik je de complexe verbindingswoorden
- De meest gemaakte fouten
- Toegeving, oorzaak, tegenstelling: de juiste wijs
- Woordenschat: le missioni spaziali
Het Italiaans en het Nederlands naast elkaar
Nederlandse voegwoorden vragen geen aparte wijs. Italiaanse wel: anche se met de indicativo, benché en sebbene met de congiuntivo. En bensì heeft geen Nederlands equivalent: het is maar juist, en volgt alleen op een ontkenning.
Neem deze pagina mee
Het overzicht van dit hoofdstuk als afdrukbare PDF (in het Nederlands, met de Italiaanse uitleg als bijlage): regels, typische fouten en de oefening met oplossingen. Het zit in de volledige cursus, of je krijgt alle 61 overzichten in één aankoop. Deze pagina blijft gratis, oefeningen inbegrepen.
Bij de volledige cursus zitten alle 61 overzichten er al bij.
Bekijk de voorbeelden van de werkbladen →



De woorden van deze pagina
Sleep elk Italiaans woord naar zijn definitie, of tik eerst op het woord en dan op het vakje.
Het conjunctief-team
| Verbindingswoord | Waarde | Tijdens de missie |
|---|---|---|
| affinché / perché (+ conjunctief) | doel | trasmettiamo i dati affinché il centro li verifichi |
| purché / a patto che | voorwaarde | il lancio si farà, purché il meteo regga |
| nonostante / sebbene / benché | toegeving | sebbene il vento fosse forte, il razzo è partito |
| a meno che non | uitzondering | si parte alle sei, a meno che non ci sia un’anomalia |
| prima che | tijd: vóór iets anders | controllate i sensori prima che inizi il conto alla rovescia |
Toegeven: conjunctief of indicatief
Een toegeving noemt een obstakel dat niets heeft tegengehouden. De Italiaanse toegevende verbindingswoorden vallen in twee families uiteen, en de familie bepaalt de wijs, niet de betekenis: anche se pioveva en sebbene piovesse betekenen allebei «hoewel het regende». In het Nederlands verandert het werkwoord na hoewel of ook al niet, en precies daar gaat het mis.
| Verbindingswoord | Wijs | Voorbeeld |
|---|---|---|
| benché, sebbene, quantunque | conjunctief | benché fosse in ritardo, ha voluto un caffè |
| nonostante (che), malgrado (che) | conjunctief | nonostante avesse la febbre, è venuto al lavoro |
| per quanto | conjunctief | per quanto mi sforzi, il suo nome non mi torna in mente (hoe ik ook mijn best doe) |
| anche se | indicatief (conjunctief alleen bij iets onwerkelijks) | anche se costa caro, lo compro · anche se fosse gratis, non lo vorrei |
| quand’anche, ancorché | conjunctief, hoog register | quand’anche il ricorso fosse accolto, i tempi resterebbero lunghi |
Nonostante en malgrado werken ook als voorzetsel, zoals ondanks: voor een zelfstandig naamwoord is geen werkwoord nodig (nonostante il traffico, siamo arrivati in orario). Malgrado komt van mal grado, «tegen het welgevallen in»: daarom betekent mio malgrado «tegen mijn zin».
Oorzaak en gevolg in de schrijftaal
In de spreektaal kom je met perché en quindi een heel eind. De schrijftaal vraagt meer, en elk verbindingswoord heeft zijn eigen plek in de zin:
| Verbindingswoord | Plaats | Voorbeeld |
|---|---|---|
| siccome | vooraan, voor de hoofdzin | siccome il server era fermo, abbiamo rimandato la consegna |
| poiché, giacché, dal momento che | vooraan of na de hoofdzin | la seduta è sospesa, giacché manca il numero legale |
| in quanto | meestal na de hoofdzin | la domanda è stata respinta in quanto mancava la firma |
| cosicché, sicché | na de hoofdzin: het gevolg | il treno è stato cancellato, sicché abbiamo preso l’autobus |
| tanto che, al punto che | na de hoofdzin: een sterk gevolg | rideva, tanto che ha dovuto lasciare la sala |
Twee valkuilen. Siccome opent de zin, net als aangezien meestal: sono rimasto a casa siccome pioveva hoor je vaak, maar in verzorgde schrijftaal wordt het perché pioveva, of siccome pioveva, sono rimasto a casa. En cosicché verandert van functie met de wijs: met de indicatief geeft het het gevolg (ha spiegato tutto, cosicché hanno capito), met de zeldzamere conjunctief het doel (spiegalo bene, cosicché capiscano). Voor een zelfstandig naamwoord betekent in quanto «als»: in quanto cittadino, ho diritto di saperlo.
Afbakenen en tegenoverstellen
De laatste familie opent geen conjunctief, maar maakt van een opsomming een betoog: ze zegt waarover je het hebt en zet twee ideeën tegenover elkaar.
| Verbindingswoord | Wat het doet | Voorbeeld |
|---|---|---|
| per quanto riguarda, quanto a, in merito a | kondigt het onderwerp aan | quanto alle date, decide il comitato (wat de data betreft) |
| mentre | vergelijkt twee ware feiten | il primo capitolo è chiaro, mentre il secondo è confuso |
| laddove | stelt tegenover, in hoge schrijftaal | il modello prevedeva una crescita, laddove i dati mostrano un calo |
| bensì | verbetert na een ontkenning | non è un rinvio, bensì una cancellazione |
| tuttavia, ciononostante, eppure | stelt tegenover, na een punt of puntkomma | il piano è costoso; tuttavia, conviene |
Mentre werkt precies als terwijl: tijd en tegenstelling in één woord. Bensì wil altijd een ontkenning ervoor: non è caro, bensì conveniente. Zonder non wordt het gewoon ma. Het woord is ben sì, «ja, juist»: na een nee zet het het ja weer op zijn plek. In juridische teksten betekent laddove ook «indien», en dan eist het de conjunctief: laddove il candidato non si presentasse, perderà il posto.
Goed om te weten
- In formele teksten staat de voorwaarde vaak met qualora of nel caso in cui, altijd met de congiuntivo: qualora il volo fosse cancellato, sarà riprotetto. Dat zijn de formules van officiële mededelingen.
- Dato che, visto che, poiché en siccome geven een echte oorzaak en nemen de indicativo. Ammesso che en posto che geven een veronderstelling en nemen de congiuntivo: ammesso che sia vero.
De meest gemaakte fouten
nonostante il vento era forte, siamo partiti→ nonostante il vento fosse forte, siamo partiti (toegeving: conjunctief)ti chiamo affinché ti informo→ ti chiamo per informarti (gelijk onderwerp: infinitief) of affinché tu sia informatopartiamo, a meno che piove→ partiamo, a meno che non piova (de non hoort erbij, met de conjunctief)è un limite, bensì una scelta→ non è un limite, bensì una scelta (bensì wil een ontkenning ervoor)sono rimasto a casa siccome pioveva→ sono rimasto a casa perché pioveva, of siccome pioveva, sono rimasto a casa (siccome opent de zin)anche se sia tardi, resto→ anche se è tardi, resto (anche se wil de indicatief)
Wist je dat?
Op C1 gaat het niet meer om ma en perché maar om de verbindingswoorden die de structuur van een betoog dragen: tuttavia, pertanto, d'altronde, del resto, anzi. Vooral anzi heeft geen Nederlands equivalent: het corrigeert de vorige zin en versterkt hem tegelijk. Non è bravo, anzi è bravissimo, hij is niet goed, integendeel, hij is uitstekend.
Verbindingswoorden bij de klassieken
Veel verbindingswoorden van nu zijn geboren voor iets anders: een tijdstip aangeven, een vergelijking maken. Bij de klassieken zie je ze halverwege die reis, en soms al aan het werk zoals vandaag.
«Poi ch’èi posato un poco il corpo lasso, / ripresi via per la piaggia diserta, / sì che ’l piè fermo sempre era ’l più basso.»«Nadat ik mijn vermoeide lichaam wat rust had gegeven, ging ik verder over de verlaten helling, zodat mijn vaste voet steeds de laagste was.»
Hier betekent poi che «nadat»: Dante rust eerst en gaat dan verder. Het is hetzelfde poiché dat vandaag de oorzaak geeft. Sì che doet daarentegen al het werk van sicché, met de indicatief van het gevolg: de vaste voet is steeds de laagste, omdat de weg stijgt.
«Ei fu. Siccome immobile, / Dato il mortal sospiro, / Stette la spoglia immemore / Orba di tanto spiro, / Così percossa, attonita / La terra al nunzio sta»«Hij was. Zoals het lichaam, na de laatste zucht, roerloos en vergeten lag, beroofd van zo’n grote geest, zo staat de aarde, getroffen en verbijsterd, bij het bericht»
Een van de beroemdste openingen van de Italiaanse poëzie, geschreven bij de dood van Napoleon. Siccome geeft hier geen oorzaak: het is sì come, «zoals», en de vergelijking sluit met così. Wie het leest met het siccome van nu, raakt de eerste strofe kwijt. En dato il mortal sospiro is een absolute deelwoordconstructie.
«il signor curato è un uomo che sa il viver del mondo; e noi siam galantuomini, che non vogliam fargli del male, purché abbia giudizio»«meneer pastoor is een man die weet hoe de wereld in elkaar zit; en wij zijn fatsoenlijke lui, die hem geen kwaad willen doen, mits hij verstandig is»
De handlangers van don Rodrigo zijn uiterst beleefd, en de conjunctief na purché maakt van die beleefdheid een dreigement: de voorwaarde is de prijs. Avere giudizio betekent hier: het huwelijk niet voltrekken.
«e sebbene sentisse avvicinarsi la morte, pure sperava sempre che da un momento a un altro sarebbe capitata qualche anima pietosa a dargli aiuto»«en hoewel hij de dood voelde naderen, bleef hij toch hopen dat er elk moment een goede ziel langs zou komen om hem te helpen»
Sebbene met de conjunctief imperfetto, en in de hoofdzin pure, de oude partner van de toegeving: «toch». Dan sarebbe capitata, de toekomst gezien vanuit het verleden. In 1881 eindigde het verhaal, dat in afleveringen verscheen, precies hier, met de opgehangen pop: de lezers vroegen Collodi om door te gaan.

Oefeningen
Vijf oefeningen op volgorde van moeilijkheid. De laatste halen er eerdere onderwerpen bij.
01 Concessivi
Completa con per quanto, sebbene, nonostante, benché, anche se. Attenzione al modo del verbo.
- (essere) tardi, continuarono a discutere.
- (lui / avere) ragione, nessuno lo ascoltò.
- (io / provare) , non ci sono riuscito.
- (essere) complesso, il testo è chiaro.
- (loro / insistere) , non cambiò idea.
- (piovere) , uscimmo lo stesso.
02 Causali e consecutivi
Completa con giacché, poiché, in quanto, cosicché, tanto che, al punto che.
- nessuno rispondeva, siamo entrati.
- Il testo è valido documenta una prassi.
- Parlò a lungo, tutti si annoiarono.
- Il traffico era bloccato, arrivammo tardi.
- Era stanco non riusciva a stare in piedi.
- la scadenza è vicina, conviene affrettarsi.
03 Limitativi e avversativi
Completa con per quanto riguarda, quanto a, laddove, mentre, bensì, tuttavia.
- i costi, ne parleremo domani.
- me, sono d’accordo.
- Non è un limite, una scelta.
- Il primo modello è caro; il secondo è accessibile.
- La proposta è interessante; presenta dei rischi.
- Il Nord è industriale, il Sud resta agricolo.
04 Il connettivo e il modo
Scrivi C se il connettivo chiede il congiuntivo, I se l’indicativo.
- benché →
- poiché →
- affinché →
- anche se →
- a condizione che →
- dato che →
05 Il saggio breve
Completa con i connettivi adatti e i modi giusti.
Herhaling forme implicite · registro formale · B2: pronomi relativi
- molti considerino il fenomeno recente, le sue radici sono antiche.
- le fonti disponibili, la ricostruzione resta parziale.
- Il dato non è marginale, centrale nel dibattito.
- L’analisi ha convinto la commissione il progetto è stato finanziato.
- i limiti metodologici, si segnala l’assenza di dati regionali.
- resta da chiarire il ruolo delle istituzioni locali.
Deze vijf zijn een voorproefje. Op de site staan er meer dan zevenhonderd, gratis en zonder account. Kies je volgende oefening →

Elk onderwerp, een wereld
In de app
amo Italiaans oefen je grammatica binnen thematische leerpaden met vakspecifieke woordenschat: il bar, i trasporti, il calcio, la moda, la burocrazia en zeventien andere. Kies je wereld en de grammatica komt vanzelf mee, ook in het Nederlands uitgelegd.
De helft van de A1-cursus gratis, zonder account
★★★★★(29)van Alessio, docent sinds 2018
Download
Nog één keer
Open de juiste conjunctief:
- Ricontrolliamo tutto affinché il lancio in sicurezza.
- La missione partirà, purché i test esito positivo.
- il budget fosse ridotto, il progetto è decollato.
- Trasmettete i dati prima che il satellite dalla copertura.
- Il conto alla rovescia continua, a meno che non un’anomalia.
Veelgestelde vragen
Hoe vertaal je «zodat»?
Hoe vertaal je «mits»?
Wat is het verschil tussen ma, però en tuttavia?
Wat betekent anzi precies?
Waarvoor gebruik je del resto en d'altronde?
Welke woorden verbinden oorzaak en gevolg in formeel Italiaans?
Hoe bouw je een alinea in het Italiaans op?
Wat is het verschil tussen anche se en sebbene?
Het conjunctief-teamBronnen en methode
Dit hoofdstuk is geschreven vanuit de lespraktijk en volgt niveau C1 van het Europees Referentiekader. Om verder te lezen:
- Treccani, La grammatica italiana: uitgebreide Italiaanse referentiegrammatica, online
- Raad van Europa, CEFR Companion Volume (2020): niveaubeschrijvingen

Alessio
- Master ITALS, Università Ca’ Foscari Venezia
- Master Italiaans als tweede taal, Università Giustino Fortunato (Benevento)
- Geeft les sinds 2018 · 45 beoordelingen